شهاب نيوز - دیپلماسی بسته‌ای، عبور از ادبیات متصلب

بسته پیشنهادی جمهوری اسلامی ایران در خصوص چهار محور عمده «دموكراسی»، «امنیت»، « انرژی»، «همكاریهای اقتصادی و همكاریهای سازنده در بخش هسته ای» به بان كی مون دبیر كل سازمان ملل و سر جان ساورز رئیس دوره ای شورای امنیت، خاویر سولانا مسؤول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و میشل كالمی ری وزیر خارجه سوئیس و دو كشور چین و روسیه تحویل داده شد. آنچه اكنون از آن به عنوان دیپلماسی بسته ای یاد می شود، در واقع مذاكره ای غیرمستقیم می باشد كه در استمرار مذاكره های گذشته از سوی گروه 1+5، مشوقهایی را برای ایران در راستای تعاملات هسته ای در نظر گرفته است.

ولی اقدام متقابل ایران در قالب بسته پیشنهادی، فراتر از موضوع هسته ای است. جمهوری اسلامی با علم به اینكه تنشها و بحران آفرینی ها از سوی بازیگران عرصه بین المللی، عمدتاً پیرامون چهار محور یاد شده فوق می باشد، واكنشی مدبرانه و هوشمندانه را در جهت مدیریت مسائل منطقه ای و جهانی، برگزیده است.

دنیا اكنون هم با مشكلاتی جدی روبروست و ایران برای كاهش معضلات جهانی، بسته جدیدی را با رویكرد مثبت و كارشناسی تهیه و به شخصیتهای جهان ارایه داده است. در صورتی كه مسیر تفاهم برای طرح پیشنهادی ایران میسر شود، خروجی آن، منافع متقابلی را برای طرفین در پی خواهد داشت.

با توجه به مشكلات موجود و نبود ساز و كارهای نتیجه بخش و زیاده طلبی های برخی كشورهای سلطه طلب كه همچنان بر طبل اراده معطوف به قدرت می كوبند و از حل مشكلات جهانی عاجز شده اند، ایران طرحی را با چشم انداز حل معضلات جهانی پیشنهاد نموده است تا ضمن دفاع از حقوق هسته ای خویش، در راستای تحكیم صلح و ثبات جهانی، گام مثبتی را برداشته باشد.

استفاده از روشهای متنوع دیپلماتیك، مثل ارایه بسته پیشنهادی یا مذاكره مستقیم و غیرمستقیم، نشانه قوت سیاست خارجی یك كشور محسوب می شود.

در بحث مناقشه هسته ای كه تطویل آن بر پیچیدگی اش افزوده است، باید از ابزار های گوناگون و كارامد برای نیل به مقصود بهره جست. جمهوری اسلامی ایران تاكنون با اتخاذ دیپلماسی فعال و تأثیرگذار، از متدهای متنوعی مانند پیشنهاد كنسرسیوم سوخت هسته ای، مذاكره با نمایندگان گروه 1+5 و ارایه بسته پیشنهادی استفاده كرده است تا از این رهگذر آمادگی خویش را برای حل موضوع هسته ای و شفاف نمودن مواضع خود از طریق مكانیسم گفتگو اعلام نماید.

ارایه بسته پیشنهادی متقابل از سوی ایران نشان می دهد برخلاف خواست آمریكا، ایران در معادله موجود در موضع انزوا و ضعف قرار ندارد و اگر گروه 1+5 به دنبال تفاهم واقعی باشد، می تواند با بررسی بسته پیشنهادی ایران، كه علاوه بر موضوع هسته ای، مسائل منطقه ای و محورهای چهار گانه مندرج در آن را شامل است، زمینه را برای تفاهم واقعی و همه جانبه ایجاد كند.

جهان امروز بیش از هر زمان دیگری به گفتگو و ارتباط سازنده بر مبنای شاخصهای علمی و منافع متقابل نیازمند است تا از این رهگذر، نه تنها مانع بروز تنشها شود، بلكه ضمن طراحی مدل و چارچوبی مدون، هرگونه سوء استفاده و برداشتهای متعارض و بعضاً متضاد را كه همواره سبب بحران آفرینی شده است، از بین ببرد.

از سوی دیگر، آنچه در اذهان عمومی از عملكرد قدرتها و دولتهای برتر نقش بسته، مقوله هایی همچون دیپلماسی، مفاهمه، قدرت چانه زنی، ارتباط سازنده و... است. اما واقعیتها در بطن حوادث، بیانگر اقدامهایی خلاف منطق گفتگوهاست.

در سالهای اخیر، فضای دیپلماسی، جاده ای یكطرفه از سوی غرب بوده است؛ چنانكه زمین بازی، قاعده حاكم بر بازی و نوع بازی را آنان تعیین نموده و دیگر بازیگران، ناگزیر از پذیرفتن مقررات و تعهدهای ناشی از قواعد بازی هستند.

دیپلماسی هسته ای ایران در تعامل با گروه 1+ 5 یكی از بازیهای مورد اشاره می باشد كه تاكنون از سوی طرف مذاكره بر ایران تحمیل شده است.

بدین منظور، ایران اسلامی با توجه به اوضاع منطقه ای و بین المللی، طرح جدیدی را در قالب یك بسته، فراتر از موضوع هسته ای خود، پیشنهاد كرده كه دستیابی به همكاریهای مستمر و تعامل سازنده با جهان، هدف اصلی آن است.

جمهوری اسلامی معتقد است، ایران، اروپا و قدرتهای بزرگی چون روسیه و چین می توانند پارادایمهای جدیدی از همكاریها مبتنی بر تعامل در چهار حوزه دموكراسی، امنیت، انرژی و اقتصاد را دنبال كنند.

اقدام ایران را می توان طرحی پیشدستانه تلقی نمود كه به منظور تأثیرگذاری بر فضای گفتمان متصلب موجود و عبور از آن ارایه شده تا سیاست خارجی جمهوری اسلامی در ارتباط با مدیریت مسایل جهانی به عنوان یك كنشگر فعال مطرح شود.

از آنجا كه ایران با توجه به وزن سیاسی خود به عنوان یك قدرت تأثیرگذار در معادلات منطقه ای و جهانی مطرح است، رویكرد كشورمان در دیپلماسی بسته ای، ایجاد فرصت مناسب برای بازیگرانی است كه همواره از تحمیل انگاره های یك سویه برخی قدرتهای فاقد منطق مذاكره در مدیریت بحرانهای جهانی رنج می برند. پیشنهاد تهران با توجه به موقعیت تأثیرگذار آن، می تواند تحولات مثبتی را در عرصه جهانی ایجاد كند.

به اعتقاد مقامهای ایران، «گفتگو» پارادایمی است كه نه تنها مشكلات را به نحو قابل قبولی مرتفع می نماید، بلكه مانع هرگونه تنش و به حداقل رساندن هزینه ها در مناسبات سیاسی و حقوقی می گردد.

در شرایط كنونی جمهوری اسلامی ایران قدرت را در مذاكره می بیند؛ لذا از این امر به هیچ وجه رویگردان نیست. درباره موضوع هسته ای هم با تمام طرفها مذاكره می كند، اما این مذاكره باید در فضایی متعادل صورت پذیرد و در استمرار گفتگوها منطق مذاكره ها نباید تحت سیطره اتوریته غربی واقع شود. بدیهی است، بستر تعاملات نمی تواند از اهتمام به جایگاه و وزن سیاسی كشورها غفلت نماید.

گفتنی است، تداوم مذاكره ها در خصوص مناقشات فی مابین زمانی می تواند امید بخش باشد كه پارادایم منطق محور با غلبه بر گفتمان اقتداری زور محور، بر اساس احترام متقابل، منافع طرفین، رعایت شاخصهای حقوقی جهانی و توجه به اراده ملتها تنظیم و ارایه شود.

نویسنده: غلامرضا قلندریان