اختلافات اخیر دولتهای ایران و ترکمنستان پیرامون قطع صدور گاز طبیعی ترکمنستان به ایران، بیشک قادر است بالقوه معادلات صادرات انرژی کشورهای دریای خزر را به نفع روسیه دگرگون سازد. این اختلاف قبلا راه ارتباطی خط های لوله گاز دریای خزر را قطع کرده و بر صادرات انرژی از دریای خزر به بازارهای اروپایی تاثیراتی منفی گذاشته بود.
بالا گرفتن منازعه میان ایران و ترکمنستان می تواند حتی موجب شود که اتحادیه اروپا در برنامه های خود برای تامین انرژی از کشورهای حاشیه دریای خزر تجدید نظر کند و به روسیه به عنوان یک منبع اصلی تامین انرژی روی آورد. در این صورت، مسکو برنده نهایی نزاع میان دولت های ایران و ترکمنستان، و ترکیه بازنده اصلی این اختلاف خواهند بود.
جاناثان سترن، مدیر مطالعات گاز در انستیتو آکسفورد در زمینه تحقیقات انرژی می گوید:« ترکیه درواقع تلاش کرد تا خود را به عنوان یک راه ترانزیت بزرگ برای نفت و گاز دریای خزر و منطقه خاورمیانه معرفی کند، اما رویدادهای اخیر پرسش های مهمی را در رابطه با این موضوع مطرح خواهد کرد.»
زمانی که ایران صادرات گاز خود به ترکیه را قطع می کند، روسیه برای جبران برخی از این کمبودها وارد عمل می شود و همزمان با اینکه اختلاف میان تهران و عشق آباد سئوال هایی را پیرامون امکان کشیدن خط لوله از دریای خزر به اروپا مطرح می سازد، روسیه قرارداد عظیمی را با بلغارستان امضاء می کند که زیربنای یک خط لوله از دریای سیاه به اروپا را برای ارسال انرژی روسیه به کشورهای اتحادیه اروپا به تصویب می رساند.ایران به طور معمول روزانه حدود سی میلیون متر مکعب گاز طبیعی به ترکیه صادر می کند، این کشور، در عین حال، حدود ۲۳ میلیون متر مکعب گاز طبیعی از ترکمنستان وارد می کند.
با وجود اینکه ایران پس از روسیه، بزرگ ترین منابع گاز طبیعی جهان را در اختیار دارد، اما کمبود تاسیسات زیر بنایی، این کشور را مجبور کرده است تا جهت فراهم آوردن میزان مورد نیاز گاز طبیعی برای مصرف داخلی، بویژه برای مناطق شمالی کشور، از ترکمنستان گاز وارد کند.
دولت ایران بر اساس قرارداد فعلی خود با ترکمنستان، برای هر یک هزار متر مکعب گاز طبیعی، ۷۵ دلار به ترکمنستان می پردازد که این میزان تقریبا نصف بهایی است که روسیه برای گاز وارداتی خود به ترکمنستان می پردازد. اختلاف میان دولت های ایران و ترکمنستان در روز اول ژانویه سال جاری و زمانی آغاز شد که منابع گاز ترکمنستان به روی ایران بسته شد.
مقامات ترکمن در ابتدا دلیل قطع گاز را مشکلات فنی اعلام کردند، اما طولی نکشید که روشن شد دلیل اصلی این مسئله بهای پایینی بود که دولت ایران برای گاز وارداتی از ترکمنستان می پرداخت.
با این حال، برخورد تند مقامات عشق آباد، در نهایت به ضررشان تمام و موجب شد که مقامات ایرانی به جای بازگشت بر سر میز مذاکرات، با سخنانی شماتت آمیز به آنها پاسخ داده و رفتار قربانقلی بردی محمدوف، رییس جمهوری ترکمنستان را «غیر اخلاقی» بخوانند.
اکنون، با پافشاری دولت ترکمنستان بر بسته نگاه داشتن لوله های گاز و عدم انجام مذاکرات از سوی دولت ایران تا زمان آغاز مجدد واردات گاز، این دو کشور در یک تنگنای سیاسی قرار گرفته اند. بسته شدن لوله های گاز ترکمنستان، تاثیر خود را حتی در اتحادیه اروپا نیز آشکار کرده است؛ زیرا ایران، برای جبران قطع گاز ترکمنستان مجبور شده است صادرات گاز خود به ترکیه را قطع کند و ترکیه نیز به نوبه خود در مقابل تعهد خود برای رساندن گاز به یونان با مشکلاتی مواجه شده است.
ایران در روز ۲۷ ژانویه صادرات گاز خود به ترکیه را دوباره از سر گرفت، اما این میزان کمتر از ده درصد از مقداری است که پیش از اختلاف با ترکمنستان به ترکیه صادر می کرد. دراین میان کارشناسان می گویند به نظر نمی رسد که بردی محمدوف، رییس جمهوری ترکمنستان مشکل گاز با ایران را در آینده ای نزدیک حل کند.
ترکمنستان در ماه های اخیر با موفقیت توانسته است قیمت گاز خود را برای روسیه و چین بالا ببرد. در عین حال، کارشناسان مدت ها است که این سوال را مطرح کرده اند که آیا ذخیره گاز ترکمنستان به اندازه ای هست که بتواند الزامات صادراتی آن کشور را برآورده سازد یا خیر.
مقامات عشق آباد در اوائل ماه ژانویه، در اقدامی برای رفع تردیدهای موجود در زمینه میزان ذخایر گاز کشور اعلام کردند که برای انجام برآوردهای مستقل، مامورین ویژه بین المللی را به کشور دعوت خواهند کرد. برای ناظران اروپایی، اختلاف میان ایران و ترکمنستان موجب بروز نگرانی هایی در رابطه با توانایی دو کشور برای ایفای نقش های خود در برقراری خط نفتی پیشنهادی نابوکو شده است. خط نفتی ناباکو قرار است گاز طبیعی را از دریای خزر به کشورهای اتحادیه اروپایی منتقل کند.
چارلز اسر، یک تحلیلگر انرژی در گروه بحران بین المللی، می گوید:« با وجود این اختلافات، راه اندازی خط لوله نابوکو از ترکمنستان و عبور آن از خاک ایران غیر محتمل به نظر می رسد». با وجود تلاش هایی که هم اکنون برای از میان برداشتن طرح پیشنهادی خط لوله نابوکو انجام می شود، این خط لوله برای ایجاد تنوع در منابع گاز اتحادیه اروپا، بویژه با وارد ساختن گاز ترکمنستان به بازار انرژی اروپا از طریق خاک جمهوری آذربایجان یا ترکیه از طریق خاک ایران طراحی شده بود.
در ترکیه، با توجه به وضعیت نا مساعد ایران و اینکه دولت ایران پیشتر نیز در چند مورد صدور گاز به ترکیه را مسدود ساخته بود، اعتبار ایران بعنوان یک کشور صادر کننده گاز زیر سئوال رفته است.
گرث وینرو، یک کارشناس درزمینه سیاستهای انرژی در دانشگاه بیگلی در استانبول می گوید:«حتی پیش از این نیز اعتبار ایران به عنوان یک تامین کننده انرژی قابل اعتماد به ترکیه زیر سئوال رفته بود.»
به این ترتیب، اختلاف ایران و ترکمنستان موجب تقویت تصویر روسیه به عنوان قابل اعتمادترین منبع انرژی برای اروپا شده است.
زمانی که ایران صادرات گاز خود به ترکیه را قطع می کند، روسیه برای جبران برخی از این کمبودها وارد عمل می شود و همزمان با اینکه اختلاف میان تهران و عشق آباد سئوال هایی را پیرامون امکان کشیدن خط لوله از دریای خزر به اروپا مطرح می سازد، روسیه قرارداد عظیمی را با بلغارستان امضاء می کند که زیربنای یک خط لوله از دریای سیاه به اروپا را برای ارسال انرژی روسیه به کشورهای اتحادیه اروپا به تصویب می رساند.
جاناثان سترن از انستیتو آکسفورد می گوید:« پیام این رویداد برای من این است که شما برای منابع طبیعی گاز خود تنها می توانید به روس ها اعتماد کنید و اینکه هرچند گوناگونی درتئوری زیباست، اما در عمل امر بسیار دشواری است. واقعیت این است که در زمان بروز اشتباهات، روسیه قابل اعتمادتر است و این مسئله، موقیعت روسیه را در منطقه قویتر میکند».
کد مطلب : 1026
