پنجشنبه هفته پیش محمود احمدی نژاد به دعوت رسمی عبدالله گل همتای ترك خود یك سفر 2 روزه رسمی به كشور تركیه داشت كه طی آن 5 سند همكاری در زمینه های سیاسی، اقتصادی و فرهنگی بین تهران و آنكارا به امضاء رسید.
نخستین سفر احمدی نژاد پس از تصدی ریاست جمهوری به تركیه در شرایطی صورت گرفت كه آمریكا و رژیم صهیونیستی به همراه مخالفت رسمی و آشكار با آن، موجی از تبلیغات منفی را علیه این رویداد به راه انداخته و تلاش كردند با تحت الشعاع قرار دادن این سفر، آن را نزد افكار عمومی كم اهمیت جلوه دهند؛ هرچند حجم تبلیغات منفی و مخالفت هایی كه صورت گرفت، خود نشان از اهمیت این سفر داشت.
خبرگزاری تركیه در گزارشی خاطرنشان می كند؛ دولت بوش با ابراز نارضایتی از سفر احمدی نژاد به تركیه اعلام كرد به این سفر دید مثبتی ندارد. همچنین مقامات رژیم صهیونیستی استقبال از رئیس جمهور ایران برای سفر به تركیه را مشروعیت بخشیدن به «افسانه دانستن هولوكاست» ارزیابی كرده و خشم خود را به نمایش گذاشتند. رادیو تل آویو در این مورد خبر می دهد؛ «وزارت امور خارجه اسرائیل، سفیر تركیه در تل آویو را احضار و مراتب اعتراض خود را نسبت به این سفر اعلام و به وی ابلاغ كرده است كه اسرائیل در مورد هدف و مقصود تركیه در مورد استقبال از كسی كه منكر آدم سوزی یهودیان در ماجرای هولوكاست است، دچار یأس و ناامیدی شده است.»
همچنین طی یادداشت اعتراض آمیز سفیر رژیم صهیونیستی در آنكارا خطاب به مقامات دولت تركیه گفته شده كه دیدار احمدی نژاد از این كشور در موقعیتی كه كشورهای 1+5 مصمم به اعمال تحریم های شدیدتر و گسترده تر علیه برنامه های هسته ای ایران می باشند، به تلاش های انجام شده در این زمینه لطمه می زند!
از سوی دیگر لاییك های تركیه كه همواره نگران نفوذ اسلام به اركان حكومتی این كشور هستند نیز در حركتی همزمان تلاش كردند از انجام این سفر جلوگیری كرده و افكار عمومی مردم تركیه را علیه این رویداد تحریك كنند. آنها با طرح این موضوع كه احمدی نژاد قصد ندارد از مقبره آتاتورك دیدن كرده و به وی ادای احترام كند، كوشیدند سفر رئیس جمهور ایران را تحت الشعاع قرار دهند.
علت این حجم از مخالفت ها در برابر یك سفر 2روزه و دیدار سران و مقامات رسمی دو كشوری كه قرن ها در همسایگی یكدیگر به سر برده اند و طبعاً این قبیل رفت و آمدهای دیپلماتیك بینشان متعارف بوده، چیست؟
ایران و تركیه دو كشور همسایه و مهم منطقه هستند كه براساس جغرافیا، فرهنگ، تمدن و دیگر مشتركات، سالهاست در كنار یكدیگر روابط پرفراز و فرودی داشته اند. این دو كشور به رغم داشتن مشتركات، توانایی ها و ظرفیت های بالقوه فراوان، همواره در طول تاریخ به دلایل مختلف با بحران ها و تحولات ناخواسته ای روبه رو بوده اند.
هرچند عواملی كه به آن اشاره شد بر نقاط قوت روابط تهران و آنكارا تاكید دارد اما به رغم این امتیازها، متاسفانه برخی از عوامل در گذشته موجب سردی روابط دو كشور قدرتمند منطقه شده بود كه از مهمترین آنها می توان به نقش دیگر قدرت های منطقه ای و فرامنطقه ای اشاره كرد كه به دلیل رقابت های سیاسی در خاورمیانه منجر به بروز چالش های مقطعی و عدم تناسب در روابط سیاسی و اقتصادی میان دو كشور همسایه ایران و تركیه شده بود.
خوشبختانه در دهه اخیر، خصوصا نیمه دوم آن، رویكرد تهران و آنكارا در پاره ای از سیاست ها موجب شد تا روابط دو كشور رو به گرمی گذارد.
عبدالله گل و رجب طیب اردوغان كه هر دو از بنیانگذاران حزب عدالت و توسعه با ریشه های اسلام گرا می باشند، در دوران حكومت خود در تركیه سعی كرده اند نقش این كشور را در تحولات خاورمیانه تقویت كنند و البته در بنای مناسبات با كشورهای همسایه نسبت به دولت های سابق تركیه، كارنامه موفق تری نیز ارائه دهند.
در این میان موضوع گسترش روابط تهران- آنكارا بیش از هر زمان دیگر حائز اهمیت بوده و دو كشور سعی دارند تا از این شرایط مطلوب- كه حزب حاكم تركیه از احزاب اسلامگرای این كشور می باشد- بیشترین بهره ممكن را برای نزدیك تر كردن مواضع و تعمیق روابط دوستانه دو كشور ببرند.
طبیعی است كه استحكام بیشتر روابط ایران و تركیه به عنوان دو كشور بزرگ، تاثیرگذار و قدرتمند خاورمیانه به نفع كسانی كه سیاست های تفرقه افكنانه خود را در میان كشورهای منطقه دنبال می كنند، نباشد.
سفر احمدی نژاد به تركیه در حالی صورت پذیرفت كه جهان به ویژه خاورمیانه دستخوش تحولات منطقه ای و بحران هایی چون عراق، افغانستان، لبنان و فلسطین و همچنین موضوع پرونده هسته ای ایران می باشد، موضوعاتی كه بدون تردید حاصل زیاده طلبی ها و سیاست های مداخله جویانه قدرت های سلطه گر استعماری و رژیم صهیونیستی است كه به دنبال منافع و بسط سلطه خود، حقوق ملت ها را زیر پا می گذارند.
از سوی دیگر ارتباط تجاری و اقتصادی دو كشور رو به گسترش است و این موضوع می تواند شاخك های دشمنان ایران و لاییك هایی كه به دنبال تضعیف حزب حاكم و اسلامگرای تركیه می باشند را حساس كند.
حجم مبادلات تجاری بین ایران و تركیه 8 میلیارد دلار برآورد می شود كه با توجه به ظرفیت های دو كشور و پیشرفت های قابل توجه آنها در عرصه های مختلف از جمله صنایع، این رقم می تواند در سال های آینده افزایش یافته و همانطور كه در كنفرانس خبری رؤسای جمهور دو كشور مطرح شد به مرز 20 میلیارد دلار نیز برسد.
حجم مبادلات تجاری دو طرف در نیمه اول سال 2008 به 5 میلیارد دلار رسیده و تركیه متعهد شده است كه حدود 3.5 میلیارد دلار در صنایع گاز ایران سرمایه گذاری كند. اقتصاد رو به رشد تركیه محتاج انرژی است و پس از روسیه، ایران بزرگترین صادركننده نفت و گاز به این كشور به شمار می آید.
پیرامون این سفر دو نكته گفتنی است؛
1- ظاهراً حضور در آرامگاه و ادای احترام به آتاتورك جزء پروتكل تشریفات دیدارهای رسمی در دولت تركیه است و از آنجا كه آقای احمدی نژاد بر عدم تمایل به انجام این كار تاكید كردند، مسئولان ترك مجبور شدند برای حل این موضوع محل استقبال و دیدار رسمی از آنكارا را به استانبول تغییر دهند كه این كار به خودی خود جنبه رسمی این سفر را دچار تزلزل كرد.
تاكید دولت كنونی تركیه بر اسلامگرایی نشانه آن است كه قاعدتاً نباید ارادتی به آتاتورك- كه به اسلام زدایی از تركیه دست زد- داشته باشد. از این رو اقدام دولت این كشور در انتقال محل دیدار از آنكارا به استانبول برای تحقق این دیدار قابل درك است اگرچه پذیرش این جابه جایی از سوی دولت جمهوری اسلامی ایران خالی از خدشه نیست ولی از سوی دیگر این سفر با شرایط پیش آمده برای اقتدار ایران چندان خوشایند نبود. تاكید ریاست محترم جمهوری بر عدم حضور در آرامگاه آتاتورك نشان از مواضع اصولگرایانه ایشان داشته و قابل تقدیر است.
2- هرچند انتظار می رفت در این سفر قرارداد سرمایه گذاری تركیه در ذخایر گاز پارس جنوبی رسماً امضاء شود ولی این كار صورت نگرفت و تنها در بیانیه مشتركی كه پس از دیدار رؤسای جمهور در استانبول منتشر شد دو كشور بر ادامه مذاكرات بر سر همكاری ها در بخش انرژی تاكید كردند. برخی از مقامات تركیه مطالبات طرف ایرانی مربوط به سیاست های جدید قیمت گذاری و شرایط سرمایه گذاری را دلیل عدم توافق رسمی و نهایی بر سر این قرارداد اعلام كردند، اما به نظر می رسد رویارویی ایران و غرب بر سر برنامه غنی سازی هسته ای و مخالفت صریح آمریكا با این معامله، تركیه را تحت فشار گذاشته و مانع امضاء این قرارداد از سوی این كشور شده است.
یك منبع دیپلماتیك غربی در گفت وگو با گاردین اعلام كرده بود كه تركیه در قبال آمریكا متعهد شده است در جریان این سفر هیچ قرارداد انرژی قابل توجهی با ایران امضاء نكند و در مقابل ایران را برای قبول بسته پیشنهادی غرب تحت فشار قرار دهد.
ایران به عنوان عضو رسمی آژانس انرژی اتمی، طبق چارچوب و موازین مندرج در معاهده NPT و پادمان مربوطه و نیز براساس مقررات آژانس مشغول انجام فعالیت های هسته ای صلح آمیز برای دستیابی به انرژی است. تهران در عین حال كه آماده استقبال از پیشنهادها و راهكارهای كشورها برای كمك به حل موضوع هسته ای است، معتقد است تحت هیچ شرایطی از انجام فعالیت های قانونی به منظور دستیابی به انرژی صلح آمیز هسته ای دست نمی كشد.
حمید امیدی
کد مطلب : 6120
