رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی از كسانیكه واژههای مصوب فرهنگستان را به شوخی میگیرند، به شدت انتقاد كرد و گفت: این شوخیها یا هجو است و یا با غرض انجام میشود.
بر اساس گزارش خبرگزاریهای داخلی، «حسن حبیبی» معاون اول دولتهای هاشمی و خاتمی، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی و رئیس بنیاد ایرانشناسی روز چهارشنبه در مراسم افتتاحیه سومین گردهمایی انجمن ترویج زبان و ادب فارسی به ایراد سخنرانی با عنوان «سیری در واژه گزینی فرهنگستان زبان و ادب فارسی» پرداخت.
پاسخ به منتقدان
حبیبی در پاسخ به انتقاد برخی كه معتقدند فرهنگستان درباره واژههای مصوب اطلاعرسانی مناسبی نمیكند، گفت: ما هر بار واژگان مصوب را در سه تا پنج هزار نسخه زیر چاپ میبریم و چندین بار این كتابها را منتشر میكنیم. هركس در نمایشگاه كتاب، سراغ این كتابها را بگیرد به راحتی به آن دسترسی مییابد. چرا فرهیختگان این موضوعات را نمیدانند؟ كمكاری و نرفتن سراغ این واژهها دردی است كه درمانش با فرهنگستان نیست.
معاون اول دولتهای پیشین بیان داشت: فرهنگستان اول گاهی بر خلاف میلش دستوری عمل میكرد و عربی ستیز بود. فرهنگستان دوم گاهی بر خلاف میلش دستوری عمل میكرد و غربی ستیز بود. فرهنگستان فعلی نه دستوری عمل میكند؛ نه عربی ستیز و نه غربی ستیز است.
رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی بار دیگر به شوخیهایی كه درباره واژههای مصوب فرهنگستان میشود انتقاد كرد و گفت: ما مردم شوخطبعی داریم ولی با برخی مراكز و برخی كارها نباید شوخی كرد؛ چرا كه این شوخیها یا هجو است و یا با غرض انجام میشود. نمیگویم از فرهنگستان انتقاد نشود، ولی برخی دیدگاههای شخصی خود را با عملكرد فرهنگستان یكی میگیرند. مثلا گاهی شنیدهام كه میگویند فرهنگستان به جای واژه «پیتزا» كلمه «كش لقمه» را وضع كرده است. این یك شوخی است كه شخصی میسازد و ممكن است برای دیگران تعریف كند. اما نباید این شوخی را به فرهنگستان نسبت داد.
حبیبی خاطرنشان كرد: واژگانی كه در فرهنگستان وضع میشود محصول كار یك گروه است؛ افرادی مثل آقای نجفی یا مرادی كرمانی یا مجتبایی. همین كسانی كه با فرهنگستان شوخی میكنند تك تك این افراد را بیرون از مجموعه فرهنگستان به عرش میبرند، ولی همه انتقادها و شوخیها روی مجموعه فرهنگستان است.
* روند تصویب واژه
وی در سخنان خود به فعالیتهای گروه واژهگزینی فرهنگستان و روند تصویب یك واژه اشاره و تصریح كرد: واژهها در گروه واژهگزینی مطرح و انتخاب میشوند. از جمله واژگانی كه به تصویب رسیده است «سوبسید» بود كه «یارانه» به جای آن انتخاب شد. واژه «كالابرگ» به جای «كوپن» نیز وارد متون درسی شد و رواج عام یافت.
حبیبی اظهار داشت: این خود مردمند كه باید معادلهایی برای واژگان بیگانه انتخاب كنند و یا پیشنهاد دهند و روا نیست فقط به واژگانی كه فرهنگستان انتخاب میكند، اعتراض كنند. مدتی گفتند اصلا فرهنگستان واژه پیشنهاد ندهد. دوسال فرهنگستان به این خواسته رضا داد كه به نظرم خسارت دید؛ اما در دوسال گذشته باز هم روند پیشنهاد واژه از سوی فرهنگستان ادامه یافت.
* فرهنگستان گمركچی زبان شده است
وی با بیان اینكه اگر واژگان علمی زیاد شود باید نگران شد، عنوان كرد: چه فرهنگستان بخواهد چه نخواهد با بسیاری از نهادها مواجه است.اگر ما به جای BRT كلمه اتوبوس تندرو را بلافاصله وضع نمیكردیم، دیگر نمیتوانستیم جلوی آن را بگیریم. اما اگر به جای SMS كلمه پیامك را تصویب نمیكردیم، نمیتوانستیم جلوی آن را بگیریم. الآن تقریبا جلوی این واژگان گرفته شده و حتی یك فیلم با عنوان «پیامك از دیار باقی» نیز ساخته شده است.
رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی بیان داشت: ما وظیفه مان را انجام می دهیم و به گمركچی زبان تبدیل شدهایم یعنی در مرز میخواهیم جلوی ورود قاچاق زبان را بگیریم. شما ببینید چقدر كوشش میشود كه فرهنگستان را دست بیندازد و با آن شوخی كنند. در حالی كه شوخی با فرهنگستان خیلی درست نیست.
* تجدید اصول واژهگزینی
حبیبی به كارهایی كه در بحث محتوایی اصول واژه گزینی انجام شده است، اشاره و عنوان كرد: من نمیخواهم برای خودم افتخار جمع كنم ولی همین 9 اصلی كه در فرهنگستان به تصویب رسیده است و همه سیاستگذاریهای مارا در برمیگیرد، جزو افتخاراتی است كه طی سالهای گذشته انجام شده است و قبل از آن وجود نداشت. این اصول از سال 76 تا 86 در مدت ده سال، از سر تا ذیل فرهنگستان، شامل گروههای تخصصی تا شورای فرهنگستان، اجرا شد.
* دعوای مالكیت
وی یكی از مشكلات معادلیابی برای واژگان را چند رشتهای بودن آن واژه توصیف كرد و گفت: یك واژه لزوما در یك رشته به كار نمیرود. اگر در شش گروه تخصصی بخواهیم شش معادل برای آن وضع كنیم، این زبان علم نیست و خود، تشتت ایجاد میكند. البته برای برخی از آنها هم نمیتوان صرفا یك معادل وضع كرد.
رئیس بنیاد ایران شناسی حس مالكیت ایرانیها را پررنگ عنوان كرد و افزود: چهار دیواری اختیاری ما ایرانیها زیاد است. مثلا یك استاد فیزیك میگوید این كلمه متعلق به علم فیزیك است و در قبال آن، استاد شیمی هم مدعی است كه همان كلمه به علم شیمی اختصاص دارد و این دعوای مالكیت پدید می آورد؛ درست مثل همان دعوای روستاییها بر سر آب. در اینجا باید یك كدخدامنشی انجام شود كه در فرهنگستان این كدخدا همان شورای هماهنگی است.
* واژه گزینی فرهنگستان بلبشویی نیست
وی از دوبرابر شدن اعضای شورای فرهنگستان و همچنین تعداد جلسات این شورا خبر داد و گفت: در جلسات فرهنگستان برای تصویب واژگان، جلسهای داشتیم كه 30 ثانیه طول كشیده؛ جلسهای داشتیم كه دو تا سه دقیقه به طول انجامیده و جلسهای هم داشتیم كه بعد از دو ساعت حتی یك واژه هم تصویب نشده است؛ پس این نشان میدهد كه واژهگزینی ما بلبشویی نبوده و این را به قید قسم میگویم.
حسن حبیبی از كار میدانی روی چهارهزار كلمه سخن گفته و تصریح كرد: 95 درصد واژگان در گروههای تخصصی تصویب میشود چرا كه استادان گروههای تخصصی عالم این كار هستند. آنچه كه به شورای واژهگزینی فرهنگستان میآید حداكثر دو درصد رد میشود.
وی درباره دفاتر فرهنگستان عنوان كرد: از دفتر اول به بعد همه واژهها آزمایشی است و مدت آزمایشی را هم شورای عالی فرهنگستان بین 3 تا 5 سال تعیین میكند.
کد مطلب : 6419
