شهابنیوز ـ «خاویر سولانا» مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و نماینده گروه 5+1 این هفته در جریان سفر به تهران؛ برای نخستینبار آن هم به درخواست خود در برنامه «گفتگوی ویژه» شبکه دو سیما حاضر شد و به سوالات دو تن از خبرنگاران این برنامه پاسخ گفت. این گفتگو مخصوصاً به دلیل برخی صراحتهای سولانا از سوی برخی رسانههای مخالف مذاکرات ایران و غرب مورد انتقاد قرار گرفت.
متن کامل این میزگرد تلویزیونی که توسط واحد مرکزی خبر پیاده و از سوی خبرنگار شهابنیوز ویرایش شده؛ به شرح زیر است:
ارفع ـ مجری برنامه: آقای خاویر سولانا مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و نماینده گروه 1+5 با بسته جدیدی به ایران سفر کرده است. بیایید ببینیم این تلاش چه نتیجهای خواهد داشت. من امیر ارفع خبرنگار PressTV هستم و همکارم...
شاهسون ـ مجری برنامه: من یدالله شاهسون از واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران هستم.
ارفع: خوب اجازه بدهید صحبت را با بیان مسائل خوب آغاز کنیم. آقای سولانا، شما پیش از سفر به تهران گفتید من به تهران سفر میکنم تا پیشنهادی سخاوتمندانه و جامع را عرضه کنم. چه تفاوتی میان این پیشنهاد و بسته ای وجود دارد که در سال دو هزار و شش ارائه کردید و کاملا رد شد.
خاویر سولانا: سخنی که روز گذشته داشتم این بود که این بسته جامع است. این بدان معناست که این بسته در برگیرنده مسائل بسیاری است. منظور از سخاوتمندانه بودن این بسته هم آن بود که این بسته فراتر از بسته ای است که ما در ژوئن دو هزار و شش به مقامات ایرانی ارائه کردیم. این بسته به مسائل هسته ای میپردازد. همانطور که میبینید این مسائل بسیار دشوار است و هم برای شما و هم برای ما بسیار مهم است اما این بسته فراتر از این است. در این بسته درباره مسائل انرژی و ابعاد مختلف آن از قبیل زیرساختها بحث شده است. در این بسته درباره مسائل انسانی مطالبی آمده است. همانطور که گفتم این بسته بسیار جامع است. ایران کشور مهمی است . ما خواهان آن هستیم که مناسباتمان تعمیق پیدا کند. همانطور که میدانید برای نیل به این هدف، ابتدا باید پرونده انرژی هسته ای روشن شود تا زمانی که مسئله به پرونده انرژی هسته ای مربوط باشد ما مشکلی نداریم. اما وجود هرگونه آلودگی و احتمال انحراف از استفاده صلح آمیز از انرژی هسته ای سبب میشود مذاکرات قابل قبول نباشد.
ارفع: اجازه بدهید نکته ای را در ادامه سوالم بپرسم. میخواهم واژه سخاوتمندانه را که شما به کار بردید دقیقا معنا کنیم. شما گفتید که این بسته در مقایسه با بسته ای که در سال دو هزار و شش به ایران ارائه کردید متفاوت است. بسته قبلی کاملا رد شد. اجازه بدهید به این معادله بپردازیم که وقتی شما چیزی را پیشنهاد میکنید در مقابل، خواستههایی هم دارید. شما دقیقا چه پیشنهادهایی را مطرح کرده اید و چه خواسته ایی دارید؟
سولانا: همانطور که گفتید ما پیشنهاد کرده ایم که مناسبات محکمی با ایران داشته باشیم. همانطور که گفتم ایران کشور بسیار مهمی است.
ارفع: و خواستههای شما چیست؟
سولانا: ما خواستار آن هستیم که با تضمینهای عینی روشن شود که برنامه هسته ای فقط برای اهداف صلح آمیز است.
ارفع: اجازه بدهید یکراست به سراغ عبارت تعلیق برویم. تعلیق در سال دو هزار و شش خط قرمز ایران بود در سال دو هزار و هشت نیز این مسئله خط قرمز ایران است. به نظر میرسد این موضوع تا ابد خط قرمز دولت ایران باشد. پس ما با واژه کلیدی تعلیق مواجه هستیم. ایرانیها میگویند شما در سال دو هزار و شش فقط خواهان تعلیق نبودید بلکه خواهان توقف غنی سازی بودید. در این خصوص چه توضیحی دارید؟
سولانا: میخواهم همان نکته ای را بگویم که بارها و بارها گفته ام. ایران به منظور ورود به روند کامل مذاکرات با (گروه 1+5 ) باید غنی سازی را تعلیق کند و در مقابل ما نیز باید اقدامات خودرا درشورای امنیت سازمان ملل متحد متوقف کنیم. امکان ورود به مرحله قبلی وجود دارد که در آن فعالیتهای ایران تعلیق بود و ما برای مذاکرات کامل آماده بودیم.
ارفع: اما با پیش شرطهایی؛ درست است؟
سولانا: در مجموع باید بگویم باید فعالیتهای غنی سازی به حالت تعلیق در بیاید تا مذاکرات انجام شود و در مقابل، ما نیز اقدامات خود را در نیویورک به حالت تعلیق در بیاوریم.
ارفع: این به معنای پیش شرط است و نه هدف مذاکرات. ما به معادله مطرح در این زمینه نگاه میکنیم. آنچه شما میخواهید فقط از دولت ایران نیست، بلکه باید صادقانه و با صراحت بگویم که موضوع هسته ای در حال حاضر مسئله ای ملی در ایران است. این مسئله به عنوان یک موضوع ملی بسیار جا افتاده است. این موضوع مسئله ای ملی است. با مراجعه ساده به مردم ایران میتوان به این امر پی برد. اجازه بدهید مسئله را روشن کنیم. نکته ای که شما در حال حاضر خواهان هستید آن است که ایران غنی سازی را به حالت تعلیق در بیاورد. آنچه ملت ایران میگوید آن است که منظور شما تعلیق نیست بلکه توقف است. ایرانیها غنی سازی را حقی میدانند که ان پی تی از آن حمایت میکند و این حق مسلم است. ایرانیها واژه حق مسلم را نساخته اند بلکه در متن ان پی تی که براساس منشور سازمان ملل متحد است این عبارت آمده است. با این اوصاف، شما میگویید ما این حق را از شما سلب، و در مقابل با شما همکاری میکنیم، زمینه پیوستن شما را به سازمان تجارت جهانی فراهم میکنیم و قطعات یدکی هواپیما به شما میدهیم. اگر اشتباه میکنم حرف مرا اصلاح کنید آیا این معادله ای واقعا سخاوتمندانه است؟
سولانا: صحبت شما درباره متن معاهده منع تکثیر هسته ای نادرست است. باید به معاهده منع گسترش جنگ افزارهای هسته ای به صورت کلی نگاه کرد. ما از پیمان منع گسترش جنگ افزارهای هسته ای حمایت میکنیم. ما از تدوین ان پی تی به عنوان یکی از مهم ترین معاهدههای منعقد شده در گذشته دفاع میکنیم. اجازه بدهید یک نکته را کاملا روشن کنم. ما با رشد هسته ای ایران به شرط آنکه برای تولید انرژی باشد مخالف نیستیم. اینکه شما بگویید یا کس دیگری بگوید ما با توسعه کشور شما در عرصه فناوری مخالف هستیم درست نیست. ما خواهان توسعه ایران هستیم و آماده ایم به ایران در این مسیر کمک کنیم. اما نمی خواهیم این احتمال وجود داشته باشد که این برنامه منحرف شود.
ارفع : پیش از آنکه سراغ پرسش دوستم برویم میخواهم این سوال را بپرسم. شما در نشست سران اتحادیه اروپا و امریکا در اسلونی شرکت داشتید. جرج بوش رئیس جمهور امریکا در این نشست که شما هم در آن شرکت داشتید و سخنانش را به صراحت میشنیدید گفت: اگر شما یعنی ایرانیها میخواهید با سه کشور اروپایی، امریکا و کشورهای دیگر رابطه داشته باشید تنها کاری که باید انجام بدهید این است که برنامه غنی سازی خود را به صورت قابل راستی آزمایی به حالت تعلیق در بیاورید. سخن بوش درباره علت این درخواست بسیار مهم است وی گفتکه با این فعالیتها، (ایرانیها) دانش غنی سازی را یاد میگیرند و وقتی یاد بگیرند آنها یک بخش کلیدی را در زمینه ساخت جنگ افزارهای هسته ای یاد گرفته اند. در واقع مشکل موجود همین نگاه است رئیس جمهور امریکا عبارتهای دانش، اطلاعات و فناوری هسته ای را تکرار کرده است. بنابراین منظور صریح بوش آن است که ایرانیها حق ندارند دانش و فناوری و اطلاعات داشته باشند. ایران در سال دو هزار به مدت دو ونیم سال غنی سازی را به حالت تعلیق در آورد و در مقابل فقط مذاکرات، یکی پس از دیگری ادامه یافت. آیا لب کلام و منظور واقعی غرب این نیست که ایران حق ندارد به فناوری هسته ای دسترسی داشته باشد و غنی سازی کند؟
سولانا: اجازه بدهید نکته ای را کاملا روشن کنیم. ایران کشوری است که معاهده منع تکثیر هسته ای را امضا کرده است . ایران در قبال معاهده منع گسترش جنگ افزارهای هسته ای تعهداتی دارد. یکی از تعهدات آن نیز این است که از انرژی هسته ای فقط برای مقاصد صلح آمیز استفاده کند. همانطور که میدانید آژانس بین المللی انرژی اتمی ادعاهایی درباره اهداف برنامه هسته ای ایران مطرح کرده است. چیزی که ما میخواهیم آن است که این مسئله کاملا روشن شود. وقتی شما بخواهید رآکتور انرژی هسته ای بسازید باید به کسانی مراجعه کنید که میدانند چگونه این کار را انجام بدهند. شما در حال حاضر فقط یک رآکتور هسته ای دارید منطق آن است که ایران با ما همکاری کند و ما سوخت را در اختیار آن قرار بدهیم. بنابراین نباید خود شما برای رسیدن به این نقطه تلاش کنید. وقتی شما میگویید میخواهید غنی سازی بکنید سوالی که مطرح میشود این است که میخواهید از این مواد در کجا استفاده کنید. اجازه بدهید با صراحت بگویم که ما با توسعه کشور شما در عرصه فناوری مشکلی نداریم و خواهان همکاری با شما در این حوزه هستیم. اما باید پیش از انجام دادن این کار اعتماد لازم و ضروری به وجود بیاید که اجازه تعامل با کشور ایران را بدهد.
ارفع: اما به هرحال ما ایرانیها نباید ونمی توانیم غنی سازی کنیم؟
سولانا: ما آماده کمک به شما هستیم اما سوال این است که غنی سازی برای چه؟ غنی سازی در حال حاضر ممکن نیست زیرا شما مکانی برای استفاده از مواد غنی شده ندارید، شما فقط یک رآکتور دارید و شما سوخت لازم برای این رآکتور را از روسیه دریافت کرده اید.
شاهسون ، آقای سولانا، آیا شما پیش از سفر به تهران بسته پیشنهادی ایران را مطالعه کرده اید؟ پاسخ شما به این پیشنهادها چیست؟ شما با چه بخشهایی از این بسته موافق هستید و با چه بخشهایی از آن مخالفید؟
سولانا: امروز در ملاقات با مقامات کشور شما به صورت مفصل درباره این بسته بحث و گفتگو داشتم. این بسته، بسته ای است که در آن سرفصلهای مهمی برای تهران وجود دارد . بسیاری از این مسائل برای ما هم مهم است . بنابراین میتوان نقاط مشترکی در این بسته دید. در بسته ای که من امروز ارائه کردم به برخی از این مسائل پرداخته شده است؛ زیرا ما با درک مشترک به این مسائل توجه داشتیم. مبارزه با تروریسم، مبارزه با قاچاق مواد مخدر و تلاش برای توسعه انرژی همگی موضوعات مشترک هستند. همه کشورهای جهان حاضرند در این زمینه همکاری داشته باشند. ایران کشوری است که از نظر توسعه و بسیاری از مسائل دیگر از بسیاری کشورهای جهان بهتر است. به همین خاطر ما میخواهیم با ایران همکاری داشته باشیم.
شاهسون: آیا فکر نمی کنید شما و ایران میتوانید گفتگوها را در خصوص وجوه مشترک دوبسته پیشنهادی آغاز کنید؟
سولانا: اجازه بدهید بگویم که در بسته ای که امروز ارائه کردم و در گفتگوها تصریح کرده ام که ایران حق داشتن برنامه هسته ای را همانند کشورهای دیگر دارد. البته به شرط آنکه آنها به روشنی نشان بدهند این برنامه هیچ آلودگی ای ندارد و فقط برای تولید انرژی است. اجازه بدهید این نکته را بگویم که این کار هم به نفع شماست و هم به نفع ما.
شاهسون: آقای سولانا، شما به مشارکت کشورهای مختلف در غنی سازی اورانیوم برای ایران اشاره کردید، چرا به پیشنهاد رئیس جمهور ایران اشاره نمی کنید که حدود دو سال پیش مطرح شد و در آن درباره مشارکت کشورهای دیگر در برنامه غنی سازی ایران سخن گفته شده بود.
سولانا: مسئله کنسرسیوم که شما در مورد آن صحبت میکنید موضوعی است که میتوان درباره آن به مذاکره پرداخت، البته این منوط به آن است که ما وارد مذاکرات بشویم، همانطور که میدانید این مسئله بسیار پیچیده است، انجام دادن این کار ساده نیست، هر مسئله ای که به موضوع هسته ای مرتبط باشد بسیار حساس است.
ارفع : بنابراین منظور شما این است که مذاکرات فقط به منظور مذاکرات باشد، و شما برای همین کار به ایران آمده اید؟ البته شما یک پیش شرط برای مذاکرات دارید که برای ایران خط قرمز به شمار میرود ، که همان غنی سازی است، باید بار دیگر تصریح کنم که براساس ان پی تی، ایران میگوید غنی سازی حق مسلم ماست. شما منطقا نمی توانید بگویید ایران بدون غنی سازی اورانیوم فناوری هسته ای داشته باشد غنی سازی اورانیوم بخش لاینفک و مهم برنامه صلح آمیز هسته ای است.
سولانا: مذاکره به منظور مذاکره امری بسیار رایج است، در بسیاری از مذاکرات بین المللی این روند وجود دارد، میتوان برای مذاکرات به مذاکره پرداخت البته با پیش شرط تعلیق.می توان گفت این روند گفتگو به منظور مذاکرات است. اینجا فقط بحث واژگان مطرح است. پیام موجود کاملا روشن است. در این گفتگوها موضوعی مشخص میشود دستور کاری تعیین میشود قالب کار مشخص میشود و پس از آن مذاکرات آغاز میشود.
-ارفع: بسیاری از تحلیلگران در غرب میگویند تعلیق غنی سازی باید هدف گفتگوهای آقای سولانا باشد نه اینکه پیش شرط گفتگوها باشد .
سولانا : به نظر من برای گفتگوها باید آمادگیهایی داشت من در مذاکرات بسیاری شرکت داشتم. مسئله ای که میخواهیم با ایران در مورد آن مذاکره کنیم کسب تضمینهای عینی است مبنی بر اینکه برنامه هسته ای ایران برای مقاصد صلح آمیز است. از آنجا که ایران در حال حاضر هیچ منفعتی از برنامه غنی سازی اورانیوم ندارد باید این فعالیتها را متوقف کند تا وارد مذاکرات شود بعدها در مذاکرات مشخص میشود آیا امکان ادامه این فعالیتها وجود دارد یا نه.
ارفع : چه کسی در جهان میخواهد ماهیت صلح آمیز بودن فعالیتهای هسته ای ایران را راستی آزمایی کند .
سولانا : این مسئله کاملا متفاوت است .
ارفع : چه کسی مسئول این کار است مگر غیر از این است که آژانس بین المللی انرژی اتمی این مسئولیت را برعهده دارد .
سولانا: بله.
ارفع : میتوانیم به گزارشهای آژانس مراجعه کنیم . اگر اشتباه میکنم صحبت مرا اصلاح کنید. در گزارشهای مکرر آژانس یکی پس از دیگری تصریح شده است که آژانس توانسته است به این نتیجه برسد که ماهیت برنامه هسته ای ایران برای مقاصد صلح آمیز است. من مطمئن هستم که شما گزارش آخر مدیر کل آژانس را دیده اید.
سولانا : آیا شما هم این گزارش را خوانده اید ؟
ارفع: حتما ، در یکی از بخشهای این گزارش گفته شده است که مسائلی باقی مانده است که باید حل شود؛ در گزارش قبلی آژانس در ماه فوریه تصریح شده بود که ایران به همه شش مسئله اصلی باقیمانده پاسخ داده است و فقط موضوع مطالعات ادعایی باقی مانده است که مسئله جدیدی است و باید به آن پاسخ داده شود. آژانس در بیست و سوم ماه مه اعلام کرد ایران نامه ای حاوی پاسخ به پرسشها به آژانس فرستاده است این نامه پیش از انتشار گزارش نهایی بوده است ،بنابراین آژانس فرصت کافی برای بررسی آن داشته است .به هرحال آژانس اعلام کرد ما در حال بررسی این نامه هستیم . مسئله ای که در حال حاضر مورد تاکید آژانس بین المللی انرژی اتمی قرار دارد این است که هیچ انحرافی در خصوص مواد هسته ای اعلام شده ایران وجود ندارد و آژانس به این نتیجه رسیده است .
سولانا : صحبتهای شما خیلی طولانی است مرا خسته میکند .
ارفع: نکته ای که شما با قطع کردن صحبت من حواسم را از آن پرت کردید این بود که فقط سوالاتی باقی مانده است؛ آیا این سخن درست نیست؟
سولانا : بله همینطور هست .سوالاتی باقی مانده است در گزارش اخیر نیز این مسئله به صراحت اعلام شده است البته این بدان معنا نیست که سوالات پاسخ داده نخواهد شد . همانطور که گفتم این مسئله مهم است .ما درباره ساخت مرکز تلفن یا ترنهای داخل شهری صحبت نمی کنیم . مسئله ای که در مورد آن صحبت میکنیم برای همه بسیار حساس است .این مسئله فقط برای کشورهای منطقه اهمیت ندارد بلکه برای دیگر کشورهای جهان نیز حایز اهمیت است .
بار دیگر تصریح میکنیم که ایران بر اساس معاهده منع تکثیر جنگ افزارهای هسته ای حق دارد برنامه هسته ای داشته باشد .البته اگر مطابق خواست آژانس رفتار کند .آژانس نیز به این حق ایران تصریح دارد .من بسیار خوشحالم که میتوانم این مسئله را به صورت علنی بگویم زیرا بیان این سخن شکست به شمار نمی رود .
شاهسون : آقای سولانا، شما از تضمینها صحبت میکنید ، آیا فکر نمی کنید آژانس به این تضمینها توجه داشته است؟ به نظر میرسد شما از تضمینهای مورد علاقه خودتان صحبت میکنید ، آیا تضمینهای آژانس بین المللی انرژی اتمی کافی نیست؟
سولانا : آژانس باید این تضمین را داشته باشد که ایران همانند کشورهای دیگر درباره فعالیتهای هسته ای خود تضمین داده است .این روند جاری آژانس است. در طول تاریخ آژانس شاهد آن بوده ایم که کشورهای بسیاری از این روند عبور کرده اند .آژانس ماهیت فعالیتهای برخی از این کشورها را تایید کرده است. تحقیقات در مورد برخی دیگر از این کشورها ادامه دارد .این واقعیت دنیای امروزی است. به موازات آنکه وارد قرن بیست و یکم میشویم باید به این مسئله توجه داشته باشیم که این مسئله بسیار حایز اهمیت است . مهم ترین مسئله برای ساخت رآکتورهای تولید انرژی هسته ای در جهان تولید اورانیوم است؛ ما تمایل داریم با کشور شما برای رسیدن به این توان همکاری کنیم .ایران از نظر گاز، کشوری غنی است. ایران از نظر منابع نفتی کشوری غنی است. البته منابع انرژی ایران نامحدود نیست .بنابراین طبیعی است که درک کنیم ایران بخواهد هر تعداد که نیاز دارد رآکتور تولید انرژی اتمی داشته باشد . ما آماده هستیم در ساخت این رآکتورها همکاری داشته باشیم .البته اگر ببینیم بر اساس نظر ما ، این رویه از همکاریها وجود دارد .
شاهسون: آقای سولانا، من بار دیگر سوالم را تکرار میکنم آیا فکر نمی کنید نظارت آژانس برای جامعه جهانی کافی باشد؟
سولانا: به نظر من جامعه بین المللی هم مسئولیتهای خاص خودش را دارد. آژانسهایی که در قالب سازمان ملل متحد فعالیت میکنند نیز به وظایف خود عمل میکنند .
ارفع: در حال حاضر مهم ترین واژه ای که وجود دارد و شما نمی توانید اهمیت آن را نادیده بگیرید ، عبارت تعلیق است یا همانطوری که ایرانیها میگویند عبارت توقف است. اگر به صحبتهای رئیس جمهور امریکا نگاه کنید میبینید که وی گفته است ایرانیها حق ندارند دانش غنی سازی داشته باشند و غنی سازی کنند زیرا در صورتی که غنی سازی کنند بمب هسته ای خواهند ساخت و و و... بنابراین مسئله مطرح، تعلیق غنی سازی است .اجازه بدهید در مورد این مسئله صحبت کنیم .ایران اعلام کرده است که تعلیق برایش غیرقابل قبول است. سوال من این است که پیشنهاد ایران چه مشکلی دارد؟ زیرا ایران اعلام کرده است غنی سازی میکند و این غنی سازی تحت نظر کامل آژانس بین المللی انرژی اتمی است . به علاوه ایران اعلام کرده است میتوان کنسرسیومی تشکیل داد که کشورهای مختلف در آن شرکت داشته باشند .این پیشنهاد چه اشکالی دارد؟
سولانا: مشکلی که در مورد پیشنهاد مذکور وجود دارد این است که درک بعضی کلمات بسیار مشکل است. درک واژه کنسرسیوم اصلا ساده نیست من خواهان آن هستم که به صورت مفصل معنای این کلمه توضیح داده شود . و اینکه چگونه قرار است این کنسرسیوم شکل بگیرد، این مسئله بسیار فنی است و انجام دادن آن بسیار دشوار است .بنابراین تا زمانی که تضمینهایی در مورد شیوه اجرایی شدن این کنسرسیوم، امکانات آن و مسائل دیگر مرتبط با آن وجود نداشته باشد صحبت کردن در مورد این پیشنهاد چندان منطقی نیست .تنها کشورهایی که میتوانند رآکتورهای انرژی هسته ای تولید کنند کشورهایی هستند که در حال حاضر این توان را دارند در حال حاضر فقط شش کشور هستند که میتوانند این کار را انجام دهند که عبارتند از روسیه ، امریکا و چهار کشور اروپایی. وقتی میخواهیم همکاری داشته باشیم باید تضمینهای مورد نظر ما وجود داشته باشد .
ارفع : آیا صرفا موضوع توانایی مطرح است یا حق؟ آیا کشورها فقط در صورت قادر بودن به انجام دادن کاری ،حق آن را پیدا میکنند یا اینکه حق به هر حال حق است؟
سولانا: اجازه بدهید درخصوص واژه حق توضیح بدهم. شما هم باید با دقت به این مسئله توجه داشته باشید. حقوق در معاهده منع تکثیر هسته ای (ان پی تی) آمده است؛ نباید معاهده منع تکثیر هسته ای را به صورت جدا مد نظر داشت بلکه باید به همه مفاد آن توجه داشت. این تفسیر کاملا روشن است.
ارفع: من بسیار خوشحالم که شما از ان پی تی سخن گفتید. اگر به ان پی تی توجه کنید و به سخنان آژانس توجه داشته باشید میبینید که گفته میشود ایران حق دارد نه تنها بر اساس ان پی تی بلکه براساس پادمانهایش فناوری هسته ای داشته باشد و به این فعالیتهایش ادامه بدهد. به نظر میرسد شما خواستههایی فراتر از ان پی تی از ایران دارید. حال آنکه در ان پی تی به حق هسته ای ایران تصریح شده است.
سولانا: متاسفانه باید بگویم تا زمانی که آژانس این مسئله را روشن نکرده باشد فعالیتهای هسته ای ایران در راستای کامل تعهدات ان پی تی نخواهد بود. شاید شما با این سخن موافق نباشید اما این واقعیت است.
ارفع: یک نکته را میخواهم بگویم و آن اینکه این ما نیستیم که با خواستههای فراتر از ان پی تی مخالفیم بلکه آژانس نیز با این امر مخالف است.
سولانا: دیگر بس است.
ارفع: فقط اجازه بدهید که یک نکته را بپرسم.
سولانا: من دیگر به سوال شما پاسخ نمی دهم چرا که پاسخ شما را گفتم.
ارفع: سوال من در مورد راستی آزمایی است. آژانس فقط میتواند درباره صلح آمیز بودن فعالیتهای هسته ای کشورهایی اظهار نظر کند که ان پی تی را امضا و پروتکلهای الحاقی را اجرا کرده اند. حال آنکه خود امریکا پروتکل الحاقی را اجرایی نکرده است. آژانس فقط میتواند درباره صلح آمیز بودن فعالیتهای تعداد محدودی از کشورها اظهار نظر کند. آژانس فقط میتواند ماهیت فعالیتهای هسته ای سی کشور جهان را بررسی کند. از مجموع صد و هشتاد و نه کشور جهان که ان پی تی را امضا کرده اند حدود هشتاد کشور پروتکل الحاقی را امضا و آن را اجرایی کرده اند اگر اشتباه میکنم صحبتهای مرا اصلاح کنید. آژانس از میان این کشورها فقط فعالیت هسته ای معدودی از کشورها را تحت نظر داشته است.
سولانا (با قطع کردن صحبتهای مجری): شما مطالب متعددی را مطرح میکنید که پاسخ به صحبتهایتان را دشوار میکند. اجازه بدهید یک نکته را مطرح کنم که بسیار حایز اهمیت است و من بسیار امیدوارم که ایران به همکاری خود با آژانس ادامه بدهد. به همین خاطر ما امروز در اینجا هستیم. بر روی این مسئله تاکید میکنم که این مسئله بسیار مهم است. ما خواهان همکاری کامل هستیم. مردم ایران باید بدانند که ما نمی توانیم مانع توسعه ایران در عرصه فناوری بشویم اما ما خواهان تضمینهایی هستیم که براساس معاهده منع تکثیر هسته ای امری عادی است. برای نیل به این هدف نیاز به تضمینهای عینی است که انحراف از آن ممکن نباشد.
ارفع: آیا منظور شما تضمینهای عینی فراتر از تضمینهای مورد نظر آژانس است؟ آیا شما تضمینهایی فراتر از ان پی تی میخواهید؟
سولانا: خیر، ما خواستار تضمینهایی در قالب ان پی تی و آژانس هستیم، این مسئله برای ما قابل درک است.
ارفع: میخواهم با صراحت در این خصوص اظهارنظر کنید چرا ایران نمی تواند تحت کنترل جامع آژانس بین المللی انرژی اتمی غنی سازی داشته باشد؟
سولانا: زیرا آژانس اعلام کرده است ایران به صورت کامل به معاهده منع تکثیر هسته ای پایبند نبوده است.
ارفع: متن گزارش آژانس اینجا موجود است اما من نمی خواهم متن گزارش را بخوانم آژانس هرگز نگفته است ایران به خواستههای آژانس عمل نکرده است. آژانس تصریح کرده است خواستار همکاری ایران است و سوالاتی باقی مانده است که باید به آن پاسخ داده شود.
سولانا: عجب ،من خوشحال هستم که شما محمد البرادعی مدیرکل آژانس را بیشتر از من میشناسید اما واقعیت این طور نیست.
شاهسون: آیا ممکن است بسته پیشنهادی ایران پایه و اساس گفتگوها باشد؟
سولانا: همانطور که گفتم پیشنهادی که آنها به من ارائه کردند سرفصلهایی دارد.
شاهسون: بله شما به این مسئله اشاره کردید. آیا در حال حاضر نمی توان بسته پیشنهادی ایران را پایه و اساس مذاکرات قرار داد؟
سولانا: به نظر من ایران خواستار این است که درباره این مسئله گفتگو شود و ما هم میخواهیم در مورد مسائل دیگری صحبت کنیم. ما امروز از گفتگوهای قبلی فراتر رفتیم. گفتگوها درباره مسائل مفصل تر و مشخص تر بود. مذاکراتی که ما میخواهیم آغاز شود مذاکراتی جامع است. باز هم میخواهم این نکته را تصریح کنم تا ماهیت فعالیتهای هسته ای شما با تعلیق غنی سازی روشن نشود، ما نمی توانیم وارد مذاکرات بشویم. جامعه ایران باید این مسئله را درک کند.
شاهسون: آقای سولانا، وقتی شما مدام از تعلیق صحبت میکنید آیا مردم ایران و جناحهای سیاسی مختلف حق ندارند وقتی شما این همه از تعلیق سخن میگویید به هدف واقعی شما بی اعتماد شوند؟
سولانا: شما میتوانید بی اعتماد باشید.
شاهسون: منظور من بی اعتمادی مردم ایران است .
سولانا: بله، مردم ایران. من درک میکنم که ممکن است مردم ایران درباره بخشهایی از اقدامات کشورهای جامعه بین المللی بی اعتماد باشند. من جنگ ایران و عراق و همه مسائل دیگر را به خوبی میدانم. میدانم که مردم ایران چه رنجهایی متحمل شدند. من به خوبی رنجهای مردم ایران را درک میکنم این مسئله کاملا روشن است. من این مسئله را کاملا درک میکنم. میتوانم احساس کنم کسانی که متحمل رنجهایی شده اند چه وضعی دارند اما این مسئله مربوط به گذشته است نگاه ما به آینده است. پیش از این گفته شد که موضوع سازمان تجارت جهانی مسئله ای بی اهمیت است حال آنکه این مسئله فوق العاده اهمیت دارد.
ارفع: من نگفتم این مسئله بی اهمیت است بلکه من گفتم باید به دو طرف معادله توجه داشت.
سولانا(با نوعی عصبانیت ): خیلی ممنون. از اینکه صحبت مرا اصلاح کردید ممنونم. وقتی سالها قبل چین به سازمان تجارت جهانی پیوست لحظه ای حیاتی برای اقتصاد جهانی بود. من بسیار دوست دارم که ایران به سازمان تجارت جهانی بپیوندد. این تحول میتواند گام مهم دیگری در جهت عملکرد بهتر اقتصاد جهانی باشد.
شاهسون: شما به خاطر دارید که ایران در گذشته فعالیتهای هسته ای خود را به حالت تعلیق درآورد. فکر میکنم حدود سه سال یا به عبارت دقیق تر دو سال و نیم ایران فعالیتهای خود را تعلیق کرد. پاسخ شما به این اقدام ایران چه بود؟ عملا هیچ پیشرفتی حاصل نشد.
سولانا: من به خوبی آن دوران را به خاطر دارم، شما در مذاکرات حضور نداشتید اما من حضور داشتم. ما مذاکرات خوبی داشتیم این مذاکرات آغاز شده بود ولی هرگز نهایی نشد. ما این گفتگوها را به پایان نرساندیم. پیش از نهایی شدن این مذاکرات، گفتگوها متوقف شد. ما در آن زمان در مسیر درستی حرکت میکردیم.
ارفع: منظور شما از مسیر صحیح چیست؟ آیا منظورتان تعلیق دو سال و نیمه فعالیتهای هسته ای ایران است؟
سولانا: تعامل بسیار خوبی داشتیم.
ارفع: اما چه نتیجه ای داشت؟
سولانا: اجازه بدهید من توضیح بدهم من در این مذاکرات شرکت داشتم.
من مطمئنم اگر آن روند ادامه پیدا میکرد ما میتوانستیم فعالیتهایمان را ادامه بدهیم.
ارفع: دقیقاً مشکل موجود همین است. مذاکرات در آن زمان ادامه داشت اما فعالیتهای هسته ای ایران به حالت تعلیق درآمده بود وهیچ چیز جلو نمی رفت . همین که ایران فعالیتهای غنی سازی اورانیوم خود را به حالت تعلیق درآورده بود مشکل اصلی و واقعی ایرانیان بود اما شما میگفتید اوضاع خوب است، گفتگوها ادامه داشته باشد.
سولانا: مسئله بسیار ساده است. تحلیل آن هم بسیار ساده است. من در مذاکرات شرکت داشتم و به خوبی از مسائل اطلاع داشتم. ما در شروع روندی قرار داشتیم که میتوانست ادامه پیدا بکند و به نتیجه ای برسد. این روند به خاطر دلایل سیاسی متوقف شد که شما کاملاً از آن آگاه هستید. ما خواستار آن هستیم که این روند با تعلیق غنی سازی ، بار دیگر آغاز بشود. این نکته بسیار اهمیت دارد که شما و مردم ایران درک کنید که در این مقطع تاریخی ، تکثیر هسته ای ادامه پیدا نکند. ما با چالشهای بسیاری مواجه هستیم اما سه چالش اساسی یعنی فقر، تغییرات زیست محیطی و تکثیر هسته ای بسیار حایز اهمیت هستند. تغییرات زیست محیطی میتواند کره زمین را نابود کند و تکثیر هسته ای نیز میتواند در صورت ادامه یافتن، کره زمین را نابود کند.
شاهسون: آقای سولانا، من میخواهم سؤالم را از زاویه دیگری بپرسم . ایران حدود سه سال فعالیتهای هسته ای خود را به حالت تعلیق درآورد؛ اما آیا این اقدام با هیچ دستاوردی برای ایران از جانب کشورهای غربی همراه بود؟
سولانا: چند دقیقه پیش گفتم که ما با یک گروه ایرانی در روند مذاکرات قرار داشتیم. میتوانم به شما بگویم که اگر آن مذاکرات ادامه پیدا میکرد ما میتوانستیم به راه حلهایی برای برخی مسائل برسیم به نظر من اینطوری است.
شاهسون: اما من به خاطر دارم که ...
سولانا(با قطع سخنان خبرنگار ): من نیز این مسئله را به خاطر دارم. اما تاریخ یک امر کوتاه نیست. بی اعتمادی که وجود دارد به سالها قبل باز میگردد. باید این مسئله خاتمه پیدا کند باید اعتماد افزایش پیدا کند و باید شکاف بی اعتمادی که بین ایران و کشورهای دیگر وجود دارد از بین برود. به نظر من این کار شدنی است.
شاهسون: آیا فکر نمی کنید گفتگو درباره مذاکرات آن هم با پیش شرط رویکرد خوبی نباشد، زیرا گروه پنج به اضافه یک همواره از مذاکرات با پیش شرط سخن میگوید؟ آیا فکر میکنید این شیوه درست است؟
سولانا: به نظر من این روند در بسیاری از مواقع طبیعی است. البته نباید از عبارت پیش شرط استفاده کرد. ایران باید به درخواستهای مطرح از سوی ما که آژانس نیز به رسمیت شناخته است، به صورت کامل عمل کند. اگر این مسئله حل شود گام بسیار مهمی برداشته خواهد شد.
شاهسون: جناب آقای سولانا، چرا پیش شرط؟
سولانا: شما از این خواست ما با عنوان پیش شرط صحبت میکنید ما میخواهیم با کشور شما در بسیاری از حوزهها همکاری داشته باشیم اجازه بدهید که صحبت من تمام بشود. ما میخواهیم در حوزههای زیر ساختها ، اقتصاد و حوزههای دیگر همکاری داشته باشیم. این طبیعی است که ما بدانیم با کشوری همکاری میکنیم که توان هسته ای را به سوی اهداف دیگر به غیر از تولید انرژی منحرف نخواهد کرد.
شاهسون: به نظر من صحبت از پیش شرط نتایج خوبی نخواهد داشت.
سولانا: چرا که نه. باید منتظر ماند و دید. باید این روند ادامه پیدا کند و باید پشتکار داشته باشیم.
شاهسون: اما همانطور که میدانید الان موضوع مطرح همین پیش شرط تعلیق است.
سولانا: باید با پشتکار این روند ادامه پیدا کند ما امروز بسته ای را پیشنهاد کردیم که من امیدوارم پاسخ خوبی به آن داده شود. این مسائل دشوار است اما به نظر من حل کردن آنها امکان پذیر است.
شاهسون: آیا فکر نمی کنید نگاه شما به پرونده هسته ای ایران بیشتر سیاسی باشد؟
سولانا: این بستگی به این دارد که چگونه سیاست را تعریف کنید. همه مسائل یک بعد سیاسی دارند. اما مسئله هسته ای ایران اساساً مسئله ای فنی است.
ارفع: اجازه بدهید به موضوع اعتمادسازی بپردازیم. این مسئله بسیار حایز اهمیت است. ایران با تعلیق غنی سازی خود به مدت دو سال و نیم این کار را انجام داد و حتی پروتکل الحاقی را امضا کرد و اقدامات دیگری نیز صورت داد. شما به خوبی این مسائل را به خاطر دارید اما این اقدامات ایران هیچ نتیجه ای نداشت. نکته دیگری که در جهان هسته ای بسیار حایز اهمیت است موضوع سیاستهای دوگانه است. من میخواهم شما به عنوان مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا به این سؤال پاسخ دهید که موضع شما در قبال برنامه هسته ای اسرائیل چیست که سیاست ابهام تعمدی توصیف میشود. در عین حال کشورهایی وجود دارند که ان پی تی را امضا نکرده اند، هند و چین از جمله این کشورها هستند و ما شاهد آن هستیم که جامعه بین المللی چگونه با این کشورها رفتار کرده است.
سولانا: کشورهایی که پیمان منع تکثیر هسته ای را امضا کرده اند باید به آن پایبند باشند کشورهایی که این پیمان را امضا نکرده اند وضع متفاوتی دارند. در خصوص منطقه خاورمیانه باید به مسائل آن توجه داشت که شما میدانید خاورمیانه چه وضعی دارد و چه سیاستهایی در خصوص آن مطرح است. چیزی که ما به هیچ وجه نمی خواهیم در این منطقه بروز کند وجود تسلیحات هسته ای بیشتر است. به اندازه کافی در این منطقه تسلیحات وجود دارد. من میگویم که ما خواهان منطقه خاورمیانه ای عاری از تسلیحات کشتار جمعی هستیم. خاورمیانه نیازمند طرح جامع امنیتی است.
ارفع: آیا ممکن است درباره عاری سازی منطقه خاورمیانه از تسلیحات هسته ای توضیحات بیشتری بدهید؟ آیا این سخن، اسرائیل را نیز در بر میگیرد؟ آیا حاضر هستید اقداماتی صورت بدهید و فقط به صحبت اکتفا نکنید؟ آژانس بین المللی انرژی اتمی میگوید فعالیتهای هسته ای ایران صلح آمیز است اما این مسئله به شورای امنیت سازمان ملل متحد ارجاع داده شده است. آیا این رویکرد نباید به جای ایران در مقابل اسرائیل اتخاذ میشد؟
سولانا: همانطور که میدانید در منطقه خاورمیانه طرح جامع امنیتی وجود ندارد، حال آنکه در اروپا و در بسیاری دیگر از نقاط جهان چنین پیمانهایی وجود دارد. همانطور که میدانید در منطقه خاورمیانه بنا به دلایل تاریخی، داشتن یک طرح جامع امنیتی ناممکن بوده است. به نظر من در حال حاضر فرصتی برای انجام دادن این کار فراهم شده است، کشورهای منطقه باید این کار را انجام بدهند. ما خوشحال خواهیم شد که در این زمینه همکاری کنیم. کشور شما همانند بسیاری از کشورهای دیگر منطقه باید نقش مهمی را در این زمینه ایفا کند. بار دیگر میگویم که باید به وضع منطقه خاورمیانه توجه داشت. با توجه به رنجهای مردم منطقه وجود یک توافق جمعی امنیتی در این منطقه بسیار حایز اهمیت است. متأسفانه اختلافات داخلی موجود در کشورهای منطقه خاورمیانه مانع تحقق پیدا کردن این مسئله میشود. من بسیار مایل هستم این کار انجام شود.
ارفع: سؤال آخر ما که بسیار اهمیت دارد درباره دید شخصی شما درباره موضوع هسته ای ایران است. شما قبل از آغاز گفتگوبا ما تصریح کردید که جریانی آغاز شده است.
سولانا: من فردی خوش بین هستم، اگر غیر از این بود کارهایی را که در حال حاضر مشغول انجام دادن آن هستم انجام نمی دادم. من در تلاش هستم برخی از مشکلات را حل کنم. حل این مشکلات نیازمند خوش بین بودن است. باید خوش بینی بسیار قابل توجهی داشته باشیم.
ارفع: آقای سولانا، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و نماینده گروه پنج به علاوه یک از شما بسیار سپاسگزارم، مصاحبه ای بسیار پرچالش داشتیم.
سولانا: متشکرم.
شاهسون: صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران از شما به خاطر این مصاحبه تشکر میکند، اقامت خوبی در تهران داشته باشید.
سولانا: متشکرم.
