رییس موسسه بینالمللی گفتوگوی فرهنگها و تمدنها بر اهمیت رای و نظر مردم در دیدگاه علی(ع) تاكید كرد و افزود: امیرالمومنین به صراحت میگوید اگر مردم نمیخواستند و حضور مردم نبود و نظر و رای مردم نبود من این حكومت را نمیپذیرفتم. وقتی هم كه به حكومت میرسد دغدغه خاطر او حق مردم است.
به گزارش بنیاد باران، حجتالاسلام و المسلمین سید محمد خاتمی در مراسم احیای شب شهادت امیرالمومنین علی(ع) در حرم مطهر امام خمینی(ره) به حكومت حضرت علی(ع) اشاره كرد و افزود: امیرالمومنین(ع) در میان ائمه منحصر به فرد بود كه توانست كمتر ازپنج سال حكومتی داشته باشد، تا نشان بدهد حكومتی كه مرضی رضای خدا، مطلوب پیامبر و متناسب با شأن انسان و مسلمانان است چیست. در تمام این دوره، با فتنهها، جنگها و دشمنیها مواجه بود؛ به طوری كه عمده وقت امیرالمومنین(ع) صرف این قضیه شد ولی این مانع از آن نبود كه امیرالمومنین الگویی نشان بدهد.
وی یادآور شد: امروز بشر با تجربه فراوان و دادن هزینههای گزاف، به نكتههای مهمی برای حكومت رسیده است؛ از جمله اینكه انسان صاحب حق و حرمت است، دارای حقوق است، بر سرنوشت خود حاكمیت دارد و آزاد است كه در نقد جامعه بیاندیشد و اندیشه خود را بیان كند. اینها مسایلی است كه بشریت در سیر تكاملی خود به آنها رسیده است. هرچند به لحاظ نظری اشكالاتی دارد و به لحاظ عملی هم بشر نتوانسته است به همینها به درستی عمل كند. وقتی همه این تجربههای بشر را كنار میزنیم و حكومت علی(ع) را در نظر میگیریم میبینیم تمام این مسیرهای فكری و عملی بشر در مقابل شیوه و روش امیرالمومنین رنگ میبازد و انسان تعجب میكند كه یك نفر چهطور میتواند اینطور بیاندیشد و عمل كند، آن هم در آن زمان خاص.
خاتمی ادامه داد: كدام حاكم را در دنیا سراغ دارید كه به شدت مردم را تشویق كند كه در مقابل حاكم و قدرت بایستند، دچار لكنت زبان نشوند و حق خود را بخواهند؟ كدام حاكم را سراغ دارید كه بگوید وظیفه شماست كه انتقاد كنید. علی(ع) نمیگوید كه انتقاد حق است بلكه به مردم میگوید كه وظیفه دارید. كدام حكومت است كه نه تنها مخالفان خود را تحت فشار قرار ندهد و برای مخالفت هزینهای ایجاد نكند، بلكه همواره از حق مخالفان خود حمایت كند و او را از امتیازاتی كه باید در جامعه داشته باشد محروم نكند؟
وی با بیان اینكه "حكومت علی (ع) یك معجزه است و امروز هم نظیر ندارد" اظهار كرد: امیرالمومنین(ع) بیانی دارد كه میفرماید ای مردم من را بر شما حقی است و شما هم بر من حقی است. حق من بر شما این است كه خیر شما را بخواهم. آگاهی دادن به شما، بالا بردن اطلاعات شما و محو بیسوادی در جامعه برای اینكه جامعه را بر اساس علم و آگاهی اداره كنید از جمله حقوق شما بر من است.
خاتمی رونق اقتصادی را از جمله دیگر حقوق مردم بر گردن حاكمان دانست و تصریح كرد: رشد اقتصادی جامعه، بالا بردن رونق مالی و اجتماعی و سازمانی جامعه، نه توزیع مستقیم آن به صورت عادلانه و نه امكانات موجود را به طور یكسان در دست افراد قرار دادن از حقوق مردم بر حاكمان است. اینكه میگوییم باید در جامعه تولید كرد و ثروت ایجاد كرد یكی از حقوقی است كه مردم بر حاكمان دارند.
رییسجمهور سابق كشورمان با بیان اینكه "نمیشود سرمایه كشور را بر باد داد به این عنوان كه میخواهیم عدالت را برقرار كنیم" رونق اقتصادی و مالی را پیش زمینه توزیع عادلانه دانست و تاكید كرد: ابتدا باید در جامعه ایجاد ثروت كرد، ثروت جامعه را بالا برد و رونق اقتصادی و مالی جامعه را بالا برد و بعد توزیع عادلانه كرد.
وی به حق حاكم بر مردم نیز اشاره كرد و با بیان اینكه "حقی كه حاكمان بر مردم دارند از شگفتیهای شخصیت امیرالمومنین است" افزود: امیرالمومنین(ع) به مردم میفرماید حالا كه رای دادهاید و تصمیم گرفتهاید كه من حاكم شما باشم وفادار به رای خود باشید. یعنی وفا كنید و جفا و خیانت نكنید.
رییس موسسه بینالمللی گفتوگوی فرهنگها و تمدنها، حق انتقاد از حكومت را حق شگفتانگیز حاكمان بر مردم از دیدگاه علی (ع) توصیف كرد و یادآور شد: امروز بشر به خود میبالد كه حق انتقاد برای فرد فرد انسانها را به رسمیت میشناسد. یعنی انسانها حق داشته باشند نظر خود را اعلام كنند و حتی مخالف حكومتها حرف بزنند. البته انتقاد باید با خیرخواهی و نصیحت همراه باشد، نه تخریب، ولی در دل نصیحت، آزادی بیان نیز لازم است. امروز بشر ادعا میكند كه حق انتقاد در مقابل قدرت را برای انسانها به رسمیت شناخته است ولی علی(ع) میگوید این حق من بر شماست و این وظیفه شماست.
خاتمی ادامه داد: حضرت علی(ع) میگوید آزادی بیان، آزادی انتقاد، سخن گفتن در برابر حكومت و ایراد گرفتن نسبت به حكومت وظیفه شماست و این حرف چندین درجه بالاتر از آن چیزی است كه امروزیها میگویند.
وی همچنین به وضعیت اقتصادی در حكومت امام علی(ع) اشاره كرد و گفت: امیرالمومنین در همین مدت كمی كه حكومت داشت فرمود من در حالی حكومت میكنم كه در سراسر ملك من یك نفر انسان نیست كه زیر سقفی كه متعلق به خودش است زندگی نكند و از نان گندم نخورد. جلوگیری از ظلم، جلوگیری از اتلاف حق و جلوگیری از اجحاف و چپاول مردم از ویژگیهای حكومت علی(ع) است و آن حضرت میفرمود اگر اموال شما به ناحق در كابین مسلمانان رفته باشد آنها را میگیرم.
خاتمی به اخلاق در حكومت امام علی(ع) نیز اشاره كرد و افزود: یكی از این مباحث اخلاقی، اخلاق در عرصه جنگ است. هیچگاه علیابن ابیطالب(ع) به استقبال جنگ نرفت. امام علی(ع) همواره كوشید تا از جنگ جلوگیری كند و همواره جنگها بر علی(ع) تحمیل شد.
خاتمی با اشاره به شبهای قدر اظهار كرد: اعتقاد همه مسلمانان مورد این است كه ما شب قدر داریم و شب قدر هم در ماه مبارك رمضان است و اختلاف تنها در این است كه كدامیك از شبهای رمضان و به طور خاص كدامیك از سه شب نوزدهم، بیست و یكم و بیست و سوم این ماه شب قدر است.
وی به نزول تدریجی و یكباره قرآن در قلب پیامبر اكرم(ص) اشاره كرد و گفت: آنچه ظرف 23 سال بر پیامبر نازل شد تنزیل قرآن یعنی بیان تدریجی قرآن و بیان حوادث بود. قرآن دارای حقیقت بسیط و جامعی است كه در این عین بساطت آن، همه چیز است كه یك بار به طور جامع بر قلب پیامبر(ص) انزال شد و جان مبارك پیامبر با حقیقت متعالی كه دست هیچ بشری به آن نمیرسد آشنا شد. آنچه در طول 23 سال تحقق پیدا كرد بیان دنیوی همان حقیقت به تناسب اوضاع و با توجه به شرایط مختلف بوده است.
خاتمی با بیان اینكه "قرآن ناسخ و منسوخ دارد" در تشریح این مطلب افزود: این یعنی آیهای نازل شود و پس از مدتی با توجه به شرایط، آیهای میآید و آن آیه را نسخ میكند و مطلب دیگری میگوید. قرآن بعضا برای حل مشكلات خاصی كه در زمان و مكانی خاص و حتی در مورد شخصی خاص بوده است بر قلب پیامبر(ص) نازل شده است و ناظر به همان مساله خاص است و هیچ اشكالی هم در این زمینه نیست.
رییسجمهور سابق كشورمان ادامه داد: این مساله ضربهای به آن حقیقت متعالی كه قرآن یك بار تماما بر قلب پیامبر(ص) نازل شد و اینكه متناسب با شرایط و اوضاع است وارد نمیكند. حتی میتواند حكمی نازل شود كه واقعا ناظر بر یك مساله خاص در زمان پیامبر باشد و پس از پیامبر، یا موضوع منتفی است یا شرایط دیگری با حكم دیگری آمده است. بالاتر از آن خود مساله ناسخ و منسوخ است كه آیهای به وسیله آیه دیگر اصلا از رده خارج میشود. اینها لطمهای به اینكه قرآن وحی و كلام خداست نمیزند. در مورد احكام الهی اشكالی ندارد كه حكم الهی ناظر به مساله خاصی باشد و در زمان و مكان دیگر، حكم دیگری بیاید.
وی با اشاره به نظر حضرت امام خمینی(ره) مبنی بر اینكه " زمان و مكان دو عنصر تعیینكننده در اجتهاد اسلامی است" تصریح كرد: چه بسا موضوع، همان موضوع است ولی چون شرایط، اوضاع، احوال و نیازها عوض شده است، ایجاب میكند كه حكم دیگری داشته باشد و اجتهاد اسلامی هم یعنی همین. این نه لطمهای به جاودانگی قرآن میزند و نه خدشهای به اینكه قرآن فرازمانی و فرامكانی است، وارد میكند.
رییس موسسه بینالمللی گفتوگوی فرهنگها و تمدنها با بیان اینكه " با رحلت پیامبر اكرم(ص) وحی منقطع شد" یادآور شد: قرآنی كه در دست ماست همان است كه در طول 23 سال بر پیامبر اكرم نازل شد ولی حقیقت قرآن آنچنان است كه میتواند در همه زمانها و مكانها هدایتگر انسانها باشد و كسانی میتوانند حتی با رفتن به آن مولد خاصی كه متعلق به زمان و مكان پیامبر و مصداق آیهای است كه در این زمان و مكان موضوعیت و كارآیی ندارد و با رفتن به عمق قرآن و دریافتن حكمتهای آن موضوعات راهگشایی كنند و راهنماییهای آن را بیابند.
خاتمی خاطرنشان كرد: بعد از پیامبر (ص) وحی نیست ولی دسترسی به متن و بطن قرآن هست. اگر تنزیل نیست، تأویل هست و تأویل یعنی برگرداندن هر چیز به اول آن و به منشأ، سرچشمه و آغاز آن و آن سرچشمه، آغاز و منشأ، همان حقیقتی است كه یك بار بر پیامبر نازل شده است. بنابراین میتوان با رجوع به بطن قرآن از همین ضمایر به آن حقیقت رسید و راه را یافت.
وی در عین حال تصریح كرد: اما تأویل را فقط راسخین در علم میدانند. یعنی كسانی كه در علوم دینی، راسخ و عالم باشند. به اعتقاد ما ائمه طاهرین و شاید از اولیای الهی، كسانی كه این مزیت و بركت را یافتهاند بتوانند به آن سرچشمه دسترسی پیدا كنند. چه بسا آیهای كه نسخ شده است ولی با رجوع به آن و با تأویل آن و با مدد گرفتن از فقه، نكتهها و قواعد بزرگی را به دست آورد.
خاتمی به نزول قرآن بر پیامبر(ص) در شب قدر اشاره كرد و افزود: شب قدر تنها یك شب نیست، شب قدر هر سال تكرار میشود و این هم به نص قرآن است. ملائكه دائما و به طور مكرر در هر سال نازل میشوند. یعنی درست است كه قرآن كل و آن حقیقت بسیط یك بار در شب قدر بر پیامبر نازل شد و دیگر تكرار نمیشود، ولی شب قدر هر سال تكرار میشود و هر سال ملائكه فرود میآیند و هر سال این شب از هزار سال بهتر است و هر سال تا صبح سلام است و امنیت، خیر و بركت الهی است كه بر مردم نازل میشود.
وی شب قدر را شب تقدیر و شب نزول بركات الهی و بهار دعا توصیف و تاكید كرد: در این شب بهترین كار و بهترین عمل، توجه به خداست كه مظهر بارز آن دعاست. شب قدر بهار دعاست و دعا یعنی نزدیك كردن خود به خدا. قرآن نزول یافته، از آن مقام و منزلت پایین آمده تا متناسب با وضع زندگی انسان در این جهان بشود برای اینكه انسان را از زمینگیر شدن نجات و راه اوج را به او نشان دهد.
رییسجمهور سابق كشورمان، اوجگیری انسان را با دعا و دعا را نیز راه كمال انسانی دانست و تصریح كرد: دعا یعنی كنده شدن از این زمین و نزدیك شدن به خدا، خدا را خواندن و به سوی خدا رفتن و حقیقت دعا هم این است. دعا راه كمال انسانی است. یعنی انسان از زمینی بودن و زمینگیر شدن رها میشود و پله پله بالا میآید تا به آنجایی برسد كه در فهم نیاید. دعا اكسیری است كه به مس وجود انسان میخورد و آن را تبدیل به طلایی میكند كه قدر و منزلتش بینظیر است. دعا در شب قدر یعنی تلاش كردن برای اتصال به خدا، نزدیك شدن به خدا، اوج گرفتن و كمال پیدا كردن.
وی با بیان اینكه "ما آمدهایم تا كمال پیدا كنیم" خاطرنشان كرد: درست است كه ما از زمین برآمدهایم اما زمینی نیستیم؛ ما آسمانی هستیم، راه آسمان هموار است و هر جای آن راه برویم كمال ما بیشتر میشود و البته منظور من آسمان معنوی است.
خاتمی انسان را برای رسیدن به كمال، نیازمند الگو، معلم و مربی دانست و گفت: الگوی این كمال كیست؟ باید دركدام مسیر گام برداریم؟ از چه الگویی باید پیروی كنیم؟ باید انسان كاملی را بیابیم و بكوشیم با الگو گرفتن از او و خواندن خدای خود به خدا نزدیكتر شویم و كدام انسان بالاتر است از امام امیرالمومنین علی(ع)؟ اگر باید دعا كنیم و دعا برای كمال انسانی است، الگوی این كمال انسانی امیرالمومنین است.
وی با بیان اینكه " یاد امیرالمومنین(ع) بزرگترین عبادت است" افزود: تلاش برای شناخت امیرالمومنین و پیروی از او بهترین عبادت است. دعا كردن یعنی اینكه بكوشیم علی را بشناسیم و از خدا بخواهیم ما را در راهی بیاندازد كه علی (ع) بود. علی (ع) الگو، معلم، رهبر و مثال بارز انسان كاملی است كه پیامبران برای ساختن و تربیت آن انسان آمدهاند.
رییس موسسه بینالمللی گفتوگوی فرهنگها و تمدنها ادامه داد: امیرالمومنین از جهات مختلف دارای چنان شخصیت بالایی است كه هر انسان باشعور و منصفی در برابر او خاضع است و این مساله اختصاص به شیعیان و مسلمانان ندارد. كم نیستند انسانهایی كه به آیین، دین و مكتبی پایبند نیستند ولی انسانهای منصفی هستند كه وقتی با شخصیت حضرت علی(ع) روبهرو میشوند چنان مبهوت و شیفته میشوند و او را توصیف میكنند كه انسان شگفتزده میشود. كم نیستند مادیون یا كسانی كه به دین و آیینی پایبند نیستند ولی مقابل این شخصیت سر تعظیم فرود آوردهاند.
خاتمی در عین حال خاطرنشان كرد: البته علی (ع) دشمنانی هم دارد و متاسفانه دشمنان علی(ع) بیشتر در میان كسانی بودند كه نام اسلام را بر خود داشتند. مثلا خوارج كه از مسلمانان بودند. علی (ع) در میان غیرمسلمانان دشمنی ندارد. آنان یا او را نمیشناسند یا اگر كسی میشناسد شیفته این شخصیت است. قاطبه مسلمانان در برابر علی (ع) خاضع هستند ولی در میان مسلمانان كسانی بودند كه نسبت به این شخصیت دشمنی میكردند.
رییسجمهور سابق كشورمان، دشمنیها علیه امام علی (ع) را ناشی از علل مختلفی دانست و اظهار كرد: اول اینكه دشمنان میخواستند از اسلام انتقام بگیرند؛ چراكه اسلام امتیازات آنها را گرفته بود و بردههای آنها را بالا آورده بود؛ به طوری كه از نظر حیثیت اجتماعی از خود اربابان برتر شده بودند. بنابراین آنها میخواستند انتقام بگیرند ولی در مقابل شخصیت بلامنازع پیامبر(ص) كاری از آنها ساخته نبود و همه دشمنی خود نسبت به اسلام و پیامبر را بر سر علی(ع) خالی كردند. در واقع دشمنی با علی (ع) انتقامی بود كه از اسلام گرفتند.
خاتمی دنیاطلبان سیاستباز سودپرست را به عنوان دیگر دشمنان امام علی(ع) معرفی كرد و افزود: كسانی كه از اسلام، تنها قدرت، امكانات و غلبه بر مردم و امتیازات آن را میخواستند و علی(ع) را مانع خود میدانستند با علی (ع) دشمن بودند. آنها علی(ع) را شایسته حكومت بر مردم میدیدند و برای اینكه او را از رده خارج كنند به او لطمه میزدند. عده دیگر نیز تنگنظرهای قشری بودند كه از حقیقت آن فقط بخشی از آن را میدیدند و علیابن ابیطالب كه عین حقیقت دین بود را نمیدیدند.
وی عدل امام علی(ع) را عامل دیگری برای دشمنی دشمنان برشمرد و گفت: علی(ع) عادل بود و میخواست عدل در جامعه پیاده شود و كسانی كه تحمل عدل علی(ع) را نداشتند نمیتوانستند در مقابل آن تحمل كنند. بنابراین وقتی دیدند بسیاری چیزها را از دست میدهند با علی(ع) دشمنی كردند.
خاتمی با بیان اینكه " با گذشت زمان، تقریبا این جریانات دشمنی با امیرالمومنین در تاریخ دفن شد" تصریح كرد: امروز اگر در میان مسلمانان بگردیم شاید كسی را به عنوان خوارج به آن معنایی كه در زمان امیرالمومنین وجود داشت نبینیم. حتی برخی از اینها تغییر ماهیت دادند و بسیاری از خوارج با قدرتهای سلطهگر درگیر شدند و منادی عدل و عدالت اسلامی بودند. با گذشت زمان این دشمنیهای ریشهدار و اساسی كه در جامعه اسلامی بود تقریبا محو شد. امروز میتوانیم بگوییم كسی نیست كه علی(ع) را دشمن خود بداند. همه مسلمانان به علی(ع) عشق میورزند و ما هم افتخار شیعه علی(ع) بودن را داریم.
رییس موسسه بینالمللی گفتوگوی فرهنگها و تمدنها در ادامه به برجستگیهای شخصیتی امام علی(ع) اشاره كرد و افزود: اولین ویژگی برجسته امام علی (ع) عرفان، معرفت و آگاهی اوست. علی (ع) بینظیر است. امروز با وجود مكتبهای مختلف بشری، از افلاطون تا كانت و دكانت، از ارسطو گرفته تا فارابی و ابنسینا، از ابنسینا گرفته تا شیخ اشراق و ابنعربی، و از ابنعربی گرفته تا صدرالمتالهین و كییركگارد، ولی هنوز علی (ع)، نگاه علی (ع)، روش علی(ع) و آگاهی علی(ع) بینظیر و بیهمتاست.
وی اضافه كرد: این علی(ع) است كه میگوید اگر همه پردهها كنار برود و با دو چشم خود خدا را ببینم بر یقینم افزوده نمیشود. آیا عرفان از این بالاتر كه میفرماید هیچ چیز را در دنیا ندیدم مگر اینكه خدا را قبل از او، با او و بعد از او دیدهام. آیا عرفان ابنعربی با همه عظمتش به اندازه همین جمله كوتاه علی(ع) عظمت دارد؟
خاتمی عبادت را ویژگی بارز دیگر حضرت علی(ع) برشمرد و با بیان اینكه " علی(ع) در عبادت، سرآمد است" یادآور شد: ما امام سجاد(ع) را داریم كه مظهر عبادت و لقب او زینالعابدین(ع) است و كسی است كه در عبادت طوری بود كه او را سجاد مینامیدند و آنقدر در برابر خدا خضوع و سجده میكرد كه لقب «بسیار سجده كننده» گرفت. اما همین امام سجاد(ع) میگوید عبادت جدم امیرالمومنین چنان بود كه ما تاب انجام آن را نداریم، و این یعنی امام سجاد(ع) در برابر عبادت امیرالمومنین اظهار عجز میكند.
رییسجمهور سابق كشورمان ادامه داد: علی(ع) در اخلاق، در خیرخواهی برای مردم و در آموزش و تربیت مردم نیز سرآمد بود. مرحوم سیدرضی كه یك متفكر بزرگ اسلامی بود نهجالبلاغه را بیشتر برای شگفتیهای دریای ادبی امیرالمومنین جمعآوری كرد و بیشتر جنبههای ادبی و زیباشناسی نهجالبلاغه بود كه برای او انگیزه ایجاد كرد ولی همین نهجالبلاغه كه با انگیزه ادبی جمعآوری شده است دارای چنان مضامین بلند عرفانی، مذهبی، حكمی، آموزشی و تربیتی است كه نظیری برای آن نمیتوانیم بیابیم. وقتی از امام(ره) میپرسیدند الگوی شما برای جامعه چیست؟ میگفت همان حكومتی كه امیرالمومنین داشت. این برای ما و برای كسانی كه در این دنیا زندگی میكنند بسیار مهم است و علاوه بر جنبههای اخلاقی، ادبی، شجاعت و دلیری امیرالمومنین، این جنبه نیز مهم است.
خاتمی در پایان سخنرانی خود از همسر امام خمینی(ره) كه در بستر بیماری است یاد كرد و گفت: به طور ویژه در اینجا میخواهم یادی كنم از بانوی بزرگواری كه بر گردن همه ما حق دارد و حتی امام بزرگوار ما مرهون همكاری و همراهی این بانوی بزرگوار بوده است. این بانوی بزرگوار همسر مكرمه حضرت امام(ره) است كه امروز دچار بیماری هستند. از خدای متعال شفای عاجل برای ایشان آرزو میكنیم و دعا میكنیم او را برای ما زنده نگه دارد.
رییسجمهور سابق كشورمان همچنین با گرامیداشت یاد و خاطره مرحوم آیتالله توسلی گفت: مرحوم توسلی عزیزی است كه امسال سال اول فراغ او را با تمام وجود احساس میكنیم. مرحوم توسلی كسی بود كه وقتی به او نگاه میكردیم به یاد امام(ره) میافتادیم و امروز دیگر در میان ما نیست.
پس از سخنرانی خاتمی، حجتالاسلام والمسلمین ادیب یزدی به روضهخوانی و اجرای مراسم عزاداری ویژه شبهای احیا پرداخت.
کد مطلب : 7167
