حقیقت آن است که در تمام سه سال گذشته، هر زمان هاشمی رفسنجانی سعی کرده است بنا به مناسبت های مختلف و از موضعی بالا نسبت به عملکرد یا سخنان دولتمردان از خود واکنش نشان داده یا به آنها نسبت به مسائل روز هشدار دهد، گاه با چنان پاسخ عتاب آلودی از جانب آنان مواجه شده که بعضاً دامنه این پاسخ ها به مرز تهدید و تخریب خود او نیز رسیده است.
اما به هر حال این موضوع باعث نشده تا هاشمی در تمام سال های گذشته ذرهای از مواضع خود عقب نشسته و یا به قول خودش به «اتاق طلبگی» بازگردد، چرا که اطرافیان هاشمی معتقدند، شخصیت او را باید فراتر از حزب یا دسته خاصی در نظر گرفت. بنا به اعتقاد آنها، هاشمی اصولاً نه فقط در دسته بندی های سیاسی رایج نمی گنجد بلکه نگاه او به مسائل روز عمدتاً بسیار عمیق بوده و در واقع به سطوح کلان تر جامعه باز می گردد و بر همین اساس سخنان و موضع گیری های وی نیز باید در همین قالب مورد نظر قرار گیرد. امری که معمولاً خود هاشمی رفسنجانی نیز بر آن صحه می گذارد آنچنان که در خطبه های یکی از نمازهای جمعه دی ماه 85 هشدار داد در این شرایط باید آگاهانه عمل کرد و مسافت های دورتر را نیز دید. اما به هر حال این بینش باعث نشده تا هشدارهای گاه شدید هاشمی پیرامون مسائل مختلف روز مرتبط با رویدادهای داخلی و خارجی کشور از سوی رقیبان قدرتمندش بدون پاسخ باقی بماند تا تفاوت های این دو دیدگاه با یکدیگر نیز عیان تر در برابر یکدیگر صف آرایی کند.
در حالی که سال 85 به آخرین روزهای خود می رسید، هاشمی رفسنجانی در مقام رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام در جمع خبرنگاران رسانه های گروهی حاضر شد و ضمن آنکه به سختی از سیاست های اقتصادی دولت احمدی نژاد انتقاد کرد، خبر داد که نظارت مجمع تشخیص مصلحت در این زمینه جدی تر خواهد شد. هاشمی گفت پس از تشکیل دولت جدید... تصمیم گرفته شد، مهلتی به دولت داده شود تا شعارهای خود را عملی کند و به وعده هایی که داده عمل کند. ما ملاحظه کردیم و به تذکر اکتفا کردیم. در حال حاضر دوره آزمایشی دولت تمام شده و نظارت مجمع باید به صورت جدی تر وارد میدان شود... افرادی که انحرافات بودجه را از سند چشم انداز و سیاست های کلی اصل 44 بیان می کنند موارد مشخصی را ذکر کرده اند. به عنوان مثال طبق سند چشم انداز در هر سال باید 10 درصد از اتکای کشور به نفت کاهش یابد، اما در دو سال گذشته این روند برعکس شده و اتکای بودجه به نفت بیشتر از گذشته است... با اتخاذ اینگونه سیاست ها، سیاست های اصل 44 قانون اساسی تحقق پیدا نمی کند.
این انتقادات در حالی از جانب هاشمی رفسنجانی مطرح می شد که او چند روز پیش از آن نیز در خطبه های نمازجمعه تهران گفته بود برخی افراد تندرو باید این روزها زبان شان را کنترل کنند. این روزها بعضی حرف های ساده هم ممکن است خطر بزرگی برای اسلام پیش آورد، لذا باید مواظبت کنند که دشمن را خوشحال نکنند و چیزی نگویند که دشمن می خواهد از زبان ما بشنود و به نفع شان باشد. هاشمی همچنین در جمع دانشجویان انجمن اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد نیز «نگرانی امام از حاکم شدن سلیقه های خشکه مقدس در جامعه» را یادآوری و تاکید کرده بود «امروز نیز باید نسبت به این مساله حساس بود.»
اما با اینکه بیان این مواضع از سوی هاشمی رفسنجانی با سکوت نسبی راستگرایان مواجه شد، ولی سخنان او در جمع رسانه ها و در آخرین روزهای آن سال در انتقاد از برنامه های اقتصادی دولت نهم، تنها به فاصله 24 ساعت، پاسخ شدیداللحن رئیس جمهور را به دنبال داشت. محمود احمدی نژاد که در کنگره عاشوراپژوهی امام حسین(ع) و مقاومت شرکت کرده بود، در اشارهای آشکار به سخنان هاشمی رفسنجانی گفت ما می دانیم شما از چه چیز عصبانی هستید و علت عصبانیت خود را نمی گویید، ولی می آیید می گویید که این دولت واگذاری نمی کند. کسانی که در زمان خود اجازه نمی دادند که مردم بقالی داشته باشند و می گفتند باید فروشگاه های زنجیرهای دولتی ایجاد شود و مردم از این فروشگاه های زنجیرهای وسایل مورد نیاز خود را بخرند، حالا مدعی شده اند... اکنون شما می بینید یک جبهه گسترده ایجاد شده است، علتش را بررسی می کنید و می بینید که با فلانی نزدیک بوده و دستش از ویژه خواری و بیت المال قطع شده و دیگر اینگونه نیست که با یک تلفن دستور بدهد که میلیون ها تومان به حساب فلان آقا واریز شود... ما در این مسیر در حال حرکت هستیم و باید پیش برویم. امروز کسانی که در زمان مسوولیت خود این امر مهم را محقق نکردند و شاید برعکس آن نیز عمل کردند مدعی این امر هم شده اند.
سخنگوی دولت نیز چند روز بعد در جلسه معمول پرسش و پاسخ خود با خبرنگاران، با اشاره به «انتقادات اخیر هاشمی رفسنجانی از دولت نهم» این انتقادات را سیاسی و مداخله در امور اجرایی کشور دانست و ضمن آنکه نسبت به تنزل جایگاه مجمع تشخیص مصلحت نظام هشدار داد، گفت درست نیست که مجمع در عرض دستگاه اجرایی حرکت کند. وی همچنین تاکید کرد وقتی مردم کسی را انتخاب نمی کنند یعنی به برنامه های او نه گفته اند.مورد دیگری که موجب شد تا تقابل مستقیم دو رئیس جمهور گذشته و حال ایران شکل آشکارتری به خود گیرد، هشدارهایی بود که هاشمی به دفعات در دو سال گذشته پیرامون «شرایط ویژه کشور» گوشزد می کرد و از مسوولان کشور می خواست نسبت به این هشدارها بی تفاوت نمانند. از جمله او در اولین نمازجمعه تهران در سال جاری گفت خیلی روشن است ما با چالشی جدی مواجه هستیم و در این میدان، اتحاد و انسجام داخلی و همدلی و همکاری مهمترین سرمایه کارمان است. او همچنین در جمع استادان و دانشجویان دانشگاه آزاد رودهن نیز از «ویژه» بودن شرایط کشور سخن گفت. این سخنان در حالی بیان می شد که سال قبل از آن نیز هشدارهای هاشمی با پاسخ گاه تند حامیان دولت نهم مواجه شده بود. از جمله روزنامه کیهان در سرمقاله یکی از شماره های نخستین روزهای آغاز سال 85 خود نوشت ما با کسانی که با عملکرد گذشته خود اثبات کردند هر چیزی داشته باشند، دغدغه ملی و دینی و انقلابی ندارند، سخنی نداریم... اما در این ماجرا همراهی ولو ناخواسته بعضی از چهره های سیاسی که در سابقه خود نقاط درخشانی از خدمتگزاری دارند جای تعجب دارد... باید تعجب کرد که این افراد تصور کنند در دنیایی که از یک سو بلوک مسلط وجود ندارد... و از سوی دیگر ایران در منسجم ترین دوره به لحاظ پیوند دولت و مردم و توانمندترین شرایط به لحاظ منابع نظامی، نیروی انسانی، امکانات اقتصادی و پیشرفت های علمی به سر می برد، آنان سخن از بحران می زنند. جدای از این محمود احمدی نژاد نیز در گفت وگو با روزنامه ایران از «آنهایی» که از «بحران» حرف می زنند انتقاد کرد و گفت آنها که می آیند و می گویند وضع بحرانی است خیال می کنند سیاستمدار هستند. قابل اثبات است که بگوییم اینها از سیاست چیزی نمی فهمند. کجای کشور ما بحرانی است؟ اینها خیال می کنند دشمنان ایران مالک مطلق عالم هستند و هر تصمیمی آنها بگیرند اجرا می شود و ما هیچ کاره ایم. این نشان می دهد آنها اصلاً سیاستمدار نیستند.
در همین زمینه یک سایت اینترنتی نزدیک به اصولگرایان نیز خبر از ارسال نامه مهرداد بذرپاش مشاور سابق رئیس جمهور به وی داد که در آن بدون ذکر نامی از هاشمی آمده است؛ حرف ها و حدیث های فراوانی که متاسفانه بعضی افراد از تریبون های رسمی و دینی و ملی که وظیفهای جز دعوت مردم به تقوا و آرامش و تبیین مسائل اسلام ندارد مطرح می کنند، نخبگان کشور را دچار نگرانی کرده است. رئیس ستاد رایحه خوش خدمت اضافه می کند؛ کسانی که باید مرتب آرامش را به جامعه تزریق کنند برای اینکه خود را یگانه منجی اوضاع کشور می دانند جامعه را نگران و مضطرب توصیف می کنند که معلوم نیست چه اهداف و مقاصدی پشت آن خوابیده است. اما در پاسخ به این انتقادات گروه های راست در مورد اظهار نظر هاشمی پیرامون «شرایط ویژه کشور»، محمدباقر نوبخت معاون اقتصادی مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام و از نزدیکان هاشمی رفسنجانی در گفت وگو با روزنامه اعتماد با دفاع از سخنان هاشمی گفت؛ کشوری که طیف تندرو و رادیکال آن با نادیده گرفتن چنان شرایط بین المللی به جای ایجاد تعاملات بین المللی به تقابلات بین المللی دامن می زنند و در داخل نیز با تنگ نظری، اختلافات را گسترش می دهند و بی محابا به تخریب بزرگان می پردازند... غاگرف شرایط آن را ویژه ندانیم، پس شرایط ویژه چیست؟
اما آنچه مسلم است اینکه انتقادهای هاشمی از دولت احمدی نژاد در تمام سه سال گذشته همیشه هم با صراحت کامل بیان نشده است بلکه وی همواره کوشیده برخی مواضع خود را با اتخاذ رفتارهایی خاص و به شیوهای نمادین به اطلاع عموم برساند. نمونه آنکه زمانی در اقدامی از پیش طراحی شده، چند روز زودتر و با تقدم بر محمود احمدی نژاد، در گفت وگویی با خبرگزاری کویت برای نخستین بار خبر خوش هستهای را که پیش از آن بارها وعده اعلام آن توسط رئیس جمهور داده شده بود به جهانیان اعلام کرد. هاشمی در همین گفت وگو همچنین از مسوولان پرونده هستهای ایران خواست «در خصوص این موضوع عاقلانه تصمیم گیری کنند تا کارها به روال عادی اش بازگردد.» اعلام معنادار خبر خوش هستهای توسط رفسنجانی و آنگاه هشدار مصلحت گرایانه او در مورد پرونده هستهای ایران، آن زمان بیان می شد که وی پیش و پس از آن نیز بارها در این مورد و نیز پیرامون جهت گیری های سیاست خارجی ایران موضعگیری کرده بود. او دو سال پیش در خطبه های نماز جمعه تهران در مورد پرونده هسته یی، خطاب به مسوولان کشور گفت این میدان به جای اینکه بیشتر جای شعار باشد، جای عقلانیت، مذاکره و دریچهای برای رسیدن به اهداف است. او گفته بود باید از اهرم ها، مدبرانه و بدون ایجاد تحریک و تنش استفاده کرد.
هاشمی همچنین در نخستین نماز جمعه خود پس از شکست در انتخابات ریاست جمهوری دوره نهم گفت؛ در مسائل جهانی حرکات حماسی دیگر چاره ساز نیست بلکه باید با تدبیر، مذاکره و منطق با مسائل مهم و کشورهای مهم مواجه شویم. هاشمی همچنین در سومین کنگره حزب اعتدال و توسعه که شهریورماه 85 تشکیل شد در مورد راهبردهای سیاست خارجی کشور گفت؛ اعتدال در سیاست خارجی بسیار مهم و کارساز است غآنچنان کهف از عدم رعایت اعتدال آسیب های زیادی به ما رسیده است.
نویسنده: مهران موسوی خوانساری
کد مطلب : 6467
