«آقای بیریا از نزدیكان و یاران عابد و باتقوای من هستند. بنده به ایشان اطمینان تام دارم. اگر از من میپرسید، شخصا با توجه به شناختی كه از ایشان دارم آقای بیریا را مناسبترین فرد برای ارائه مشاوره به حضرتعالی میدانم. »
اینها توصیفاتی است كه آیتالله «محمدتقی مصباح یزدی» در پاسخ به درخواست «محمود احمدینژاد» برای معرفی فردی كه بتواند مقام مشاورت رئیسجمهور تازه انتخاب شده ایران در سوم تیر 84 را برعهده بگیرد، در وصف «محمدناصر سقای بیریا»، شاگرد قدیمی خود به كار برد، آنگاه كه احمدینژاد بلافاصله پس از پیروزی در انتخابات در مرحله دوم انتخابات نهم ریاستجمهوری به قم سفر كرد و یكراست به نزد مصباح رفت تا به رسم ادب، از حمایتهای بیدریغ او از خود در جریان انتخابات سپاسگزاری كند. این تاییدات تمامقد «استاد» از سقای بیریا هم بود كه آخرین تردیدها را در نزد رئیسجمهور منتخب برطرف كرد و باعث شد اندكی پس از آغاز به كار دولت اصولگرای نهم، رئیس اسبق مركز اسلامی تگزاس، طی حكمی از طرف احمدینژاد مشاورت رئیسجمهور در امور مربوط به روحانیت را بر عهده بگیرد. حكم مشاوره رئیس دولت خطاب به بیریا از دو محور اصلی تشكیل شده بود؛ محور نخست «ضرورت همكاری دولت اسلامی با مراجع عظام و حوزههای علمیه در جهت گسترش معارف و ارزشهای اسلامی و هماهنگی هرچه بیشتر با نهاد روحانیت» و دیگری «رعایت احكام دینی در تصمیمگیریها» بود. «دولت اسلامی» اما «كلید واژه»ای است كه به عنوان «هدف غایی» از تشكیل دولت نهم توسط مسوولان و رئیس آن ترسیم شده است.
بر مبنای این اصل كه تئوری مطلوب آیتالله مصباح در باب دولت در ایران محسوب میشود تمام رفتار و گفتار مسوولان اجرایی از صدر تا ذیل باید به صورتی باشد كه علاوه بر انطباق كامل با احكام و قوانین شرعی (طبق قرائت این جریان از دین)، زمینه را برای ظهور هرچه سریعتر امام زمان بر پایه اصل «مهدویت» فراهم سازد. به عبارت دیگر هیچ فعل و ترك فعلی نباید از سوی مسوولان دولتی رخ دهد كه احیانا مانعی بر سر راه تعجیل در ظهور امام زمان باشد. نقش اصلی «محمدناصر سقای بیریا» دقیقا در همینجاست كه آشكار میشود. مشاور رئیسجمهور در امور روحانیت یكی از سه مشاور مورد عنایت احمدینژاد از میان خیل مشاوران اوست كه میتواند یا دقیقتر «باید» در تمام جلسات كابینه حضور داشته باشد. اگر به جز بیریا، «صادق محصولی» و «مجتبی ثمره هاشمی» مشاوران رئیس دولت نهم هستند كه در تمام جلسات كابینه حضور مییابند و مشاورههای «ویژه» خود را به احمدینژاد ارائه میكنند، این سقای بیریاست كه به عنوان فردی كه باید «رعایت احكام دینی در تصمیمگیریها» را مورد تایید قرار دهد، از نقشی بیبدیل در دولت برخوردار است. فردی كه به نمایندگی از آیتالله مصباح در جلسات كابینه حاضر میشود و ریز تمام مصوبات و تصمیمات تنها پس از تایید و حكم شرعی اوست كه نهایی و قابل اجرا میشود.
در واقع نقشی كه این دانشآموخته موسسه مطالعات اسلامی مكدیل كانادا در رشته روانشناسی در هیات دولت احمدینژاد دارد، مشابه همان نقشی است كه شورای نگهبان در نظام سیاسی ایران دارد؛ بیریا میتواند آزادانه و در كمال قدرت تمام مصوبات و تصمیمات دولت را به علت مغایرت با احكام شرعی و دینی كانلمیكن سازد و آنگاه تصمیمگیری نهایی را به «محمود احمدینژاد» واگذارد. اما این توفیق در هیات دولت یا وظیفه «رعایت احكام دینی در تصمیمگیریها»، آنگاه كه به محور دیگر حكم مشاوره سقای بیریا میرسد، رنگی دیگر به خود میگیرد. آنجا كه مشاور رئیسجمهور در امور روحانیت، وظیفه «گسترش همكاری دولت نهم با مراجع تقلید و نهاد روحانیت» را برعهده گرفت تا شاید بتواند نقیصهها و كمبودهای ارتباط میان یك رئیسجمهور مكلا با نهاد قدرتمند مرجعیت و روحانیت را برطرف سازد. آنچه در این میان ضرورت این مهم را ایجاب میكرد، به قدرت رسیدن یك فرد غیرروحانی به عنوان رئیس دولت در ایران پس از 16 سال ریاستجمهوری روحانیون بر كشور بود.
در واقع «اكبر هاشمی رفسنجانی» و «محمد خاتمی» هر دو به علت پوشیدن لباس روحانیت و داشتن پایگاه مستحكم در حوزههای علمیه و میان مراجع و نیز بهرهمندی از مشاورانی مجرب در این حوزه، هرگز ضعفی از ناحیه ارتباط با روحانیت در دولتهای خود احساس نكردند. به گونهای كه اگرچه برخی رفتارهای دولت اصلاحطلب خاتمی گهگاه با اعتراضاتی از قم مواجه میشد اما مقبولیت رئیس دولت و احترام متقابل میان شخص خاتمی با روحانیون ارشد به علاوه ایفای نقش موثر مشاوران او در مواقع لزوم هرگز اجازه نداد كه این اعتراضات به بحران در روابط تهران و قم منجر شود.
اما دولت احمدینژاد نه از امتیاز ریاست رئیسی روحانی برخوردار است و نه مشاورش در امور روحانیت در میان روحانیون ارشد شناخته شده است كه بتواند در مواقع بحران، با مدیریت خود از گسترش آن جلوگیری كند. ضمن آنكه در پیش گرفتن ادبیات رئیس دولت نهم و منصوبانش با روسای جمهور پیش از خود و بهخصوص هاشمی رفسنجانی كه علاوه بر نفوذ و نقش تاریخی در حوزههای علمیه و همچنین روحانیون بلندپایه، عضو همزمان شورای مركزی دو تشكل اصلی روحانی ایران یعنی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و جامعه روحانیت مبارز است هم باعث شد تا رابطه دولت نهم و نهاد مرجعیت و روحانیت از همان ابتدا چندان مساعد نباشد.
بالطبع در این شرایط كار مشاور رئیسجمهور در امور روحانیت سختتر از مواقع دیگر است. در چنین فضایی هم بود كه پدید آمدن یك «شرایط خاص» میتوانست «آزمونی» برای آگاهی از توانایی «شورای نگهبان دولت» در رفع تنش میان رئیسجمهور و روحانیون باشد كه دستور احمدینژاد درباره آزادی ورود زنان به استادیومها این شرایط خاص را ایجاد كرد. همین دستور هم بود كه اولین تنش را در روابط میان تهران- قم ایجاد كرد و با به راه انداختن موجی از نارضایتی در میان مراجع تقلید و حوزههای علمیه باعث شد تا سیل اعتراضات از قم روانه تهران شود. موضعگیری بعدی «غلامحسین الهام» سخنگوی دولت هم بر رنجش مراجع از دولت افزود تا اینكه با توصیه مقام رهبری مبنی بر توجه به نظر مراجع در این خصوص، دولت اعلام كرد كه بنا بر نظر مقام ولایت دستور فوق را پس میگیرد؛ موضعی كه به علت نادیده انگاشتن نظر مراجع در آن، خود بر عمق ناراحتی روحانیون ارشد از كابینه اضافه كرد. از آن پس بود كه سقای بیریا مامور شد تا كدورتهای به وجود آمده میان دولت و مراجع تقلید را برطرف كند اما نارضایتی روحانیون ارشد از دولت به حدی بود كه مراجع حتی از پذیرش جمعیت ایثارگران انقلاب اسلامی به حضور به علت عضویت احمدینژاد در شورای مركزی آن، اجتناب كردند.
آن ماجرا اگرچه اولین نمود عینی از تیره شدن روابط دولت نهم با مراجع و روحانیون بلندپایه بود اما هرگز آخرین آن نبود. این روزها هرچند ماجرای جنجالی سخنان «اسفندیار رحیم مشایی» معاون رئیسجمهور و رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری درباره دوستی با مردم اسرائیل، «پایان» یافته اما همانگونه كه احمدینژاد در آخرین مصاحبه مطبوعاتی خود به صراحت اعلام كرد كه دولت نهم به توصیهها در این خصوص كاری ندارد، مراجع هم به سراغ ابزارهای دیگر خود رفتند. پاسخ منفی به درخواست ملاقات مقامات ارشد دولتی، اولین ابزار مورد استفاده در این راستا بود كه چندی پیش توسط برخی رسانهها اعلام و علنی شد و البته یك پوئن منفی دیگر در كارنامه مشاور روحانی احمدینژاد ثبت كرد. نام سقای بیریا یك بار دیگر هم در ارتباط با مراجع اما به گونهای دیگر مطرح شد، آنگاه كه عنوان شد یكی از مدیران هفتهنامه «پرتو سخن» متعلق به موسسه آموزشی امام خمینی قم (زیرنظر مصباح یزدی) در واكنش به اعطای ماموریت تعدادی از مراجع تقلید به «محمد خاتمی» برای رفع تنش میان مذاهب اسلامی، فیلم دست دادن رئیسجمهور اصلاحطلب با دختری ایتالیایی را برای نمایش به نزد آنها برد.
سقای بیریا این روزها ناظر بر حسن اجرای پروژه دولت اسلامی در دولت نهم است و مصباح یزدی هنوز هم او را نماینده خود در دولتی میداند كه با دعاها و گریههای شبانهروزی مومنان و خانواده شهدا بر سر كار آمده؛ باقی مسائل دیگر چه اهمیتی دارد؟
نویسنده: محمدرضـا یـزدانپنـاه
کد مطلب : 7683
