30 شهريور 1387 ساعت 19:26
خاتمی: اظهارات تند، حساب نشده و پرهزینه که دیپلماسی فعال نیست |
حجتالاسلام و المسلمین سید محمد خاتمی در آستانه روز جهانی «گفتگوی تمدنها» به دفاع از تئوری خود پرداخت و تاکید کرد «جنگ طلبان چه در این سوی دنیا و چه آن سوی دنیا با نظریه گفتگوی تمدنها مخالف هستند، تندروهای دنیای اسلام که نمونه آن را در ایران داریم، معتقدند که گفت وگوی تمدنها ممکن نیست و باید جنگ کنیم».
به گزارش خبرنگار شهابنیوز، خاتمی طی مصاحبهای با پایگاه اینترنتی بنیاد باران که روز شنبه منتشر شد در واکنش به انتقادات جریان حامی احمدینژاد که ادعا میکنند ایده گفتگوی تمدنها ایران را در موضع انفعال قرار داده است، گفت: «خوب بالاخره حرف زدن هزینهای ندارد. خیلی حرفها زده میشود، دروغهایی گفته میشود و ادعاها مطرح میشود که در مورد آن وجدان جامعه و تاریخ قضاوت میکند که کدام سیاست در موضع عزت ملت ایران بوده است و کدام سیاستها منافعی را برای مردم در بر نداشت. البته نمی خواهم به انگیزهها رجوع کنم تصورم این است که همه حتی آنهایی که حرفهای بی اساس میزنند، قصد خیر دارند، اما نمی دانند که حرفهای آنها چه هزینهای دارد».
رئیسجمهور سابق با اشاره به اظهارات آقای احمدینژاد درباره نابودی اسرائیل تاکید کرد: «دو سال قبل حرفهایی زده شد که در همان زمان سردمداران اسرایل گفتند این بزرگترین هدیهای بود که به اسراییل داده شد، گرچه ظاهر قضیه حرفهای تند وتیز و ضد اسراییلی و ضد غربی بود و با قصد خیرهم بیان شد، اما بهترین هدیه برای تثبیت اسراییل به شمار میرود».
وی افزود: ما معتقد بودیم و سعی کردیم ایران به عنوان کشوری که کانون انقلاب بوده، کانون استقلال خواهی، آزادی طلبی و پیشرفتخواهی باشد و در مقابل مطامع بیگانگان هم بایستد، و شیوههایی که مناسب وضعیتش هست را انتخاب کند، اگر سیاست تنش زدایی را در عرصه سیاست خارجی انتخاب کردیم به معنی سازش نبود و در راستای دفع مخاطرات و هزینهها از کشور بود، بدون اینکه هزینهای را پرداخت کنیم یا از اصول و منافع تنزّل کنیم.
خاتمی ادامه داد: «دراینجا لازم میدانم خاطرهای را نقل کنم دو سال قبل که به آمریکا سفر کردم یک سخنرانی دردانشگاههاروارد داشتم که دوستان بسیار نگران بودند، چون در آنجا یهودیان زیادی حضوردارند وثبت نام برای شرکت درمراسم سخنرانی ازطریق اینترنت و آزاد انجام شده بود وهیچ گزینشی انجام نشد و حتی تعدادی ازآنها با کلاهای مخصوص یهودیان درجمع حاضر شدند و در مقطعی که مصادف باطرح مسأله هولوکاست از جانب ایران بود سوالهای تندی را نیز مطرح کردند، اما بعد از این جلسه یکی ازنویسندههای معروف بوستون گلاب که یکی از روزنامههای معروف بوستون است و خیلی مخالف سفرمن به آمریکا بود، نوشت که خیلی برای ما شگفت انگیز و درد آوربود که خاتمی به اینجا آمد به شدت از آمریکا انتقاد کرد، برایش کف زدند، به شدت به اسراییل وصهیونیست حمله کرد، مورد تشویق قرار گرفت و از حزب الله به شدت دفاع کرد باز هم مورد تشویق قرارگرفت و ما فقط دعا میکنیم آدمهای مثل او که بسیار خطرناک هستند، برسر قدرت نیایند. آیا این انفعال است؟ آیا این که نماینده ملت ایران برود و حرفهایی را بزند و محکم هم حرف بزند و کمترین هزینه را ازجیب ملت نپردازد، انفعال است؟ آیا موضعگیریهای تند و تیز و حساب نشدهای که هزینه فراوان برای ایران داشته باشد و به هیچ یک از اهدافش نرسد و صرفا ملت با پرداخت هزینههایی در وضعیتی قرار بگیرد که زندگی برایش سخت تر شود و به تولید، اشتغال و بازارش لطمه بخورد و امید به زندگی کم شود دیپلماسی فعال است؟».
متن کامل این گفتگو در پی میآید:
با توجه به این که نظریه گفت وگوی تمدنها اولین بار در سال 75 از سوی جنابعالی در یک نطق انتخاباتی بیان شد و بعدها این شایبه را ایجاد کرد که این نظریه بر پایه تبلیغات انتخاباتی بیان شده و به نوعی اصول سیاست خارجی دولت شما در قالب آن بیان شده، بفرمایید ارایه این نظریه از جانب شما بر چه ضرورتهایی استوار بود؟
خوشحالم که از منشاء طرح گفتوگوی تمدنها و این که در کجا و در چه شرایطی این نظریه مطرح شد صحبت کردید، زیرا یک سری بد اخلاقیهایی در زمینه نظریه گفتوگوی تمدنها صورت گرفته و حرفهای بی اساس و بی ربطی در این زمینه مطرح شده که البته اهداف و انگیزههای خاص خودش را دارد.
ممکن است در مورد این نظریه در بین برخی افراد سوء تفاهمهایی وجود داشته باشد و تصور شود که این نظریه تنها یک جنبه تبلیغاتی و انتخاباتی داشته، در حالی که واقعیت این نیست و این نظریه حاصل یک نوع دید و دغدغه خاطر نسبت به سرنوشت عالم و آدم و بخصوص ایران اسلامی است.
در اوایل دهه 90 نظریه جنگ تمدنها مطرح شد. این نظریه هنگامی مطرح شد که جنگ سرد پایان یافته بود و اتحادیه جماهیر شوروی فروپاشیده بود و کشورهای کمونیستی که با محوریت اتحادیه جماهیر شوروی قطب مقابل نظام سرمایه داری دنیا بودند فرو پاشیده و نظام سلطه و سرمایه داری در اوج قدرت بود و احساس غرور میکرد. البته من به هیج وجه نمیخواهم بگویم که این نظریه را یک دانشمند به سفارش سیاستمداران مطرح کرد، بلکه نظریهای مبتنی بر یک سری از دادهها و مبانی قابل بحث و گفت وگو به شمار میرود.
به اعتقاد من نظریه گفت وگوی تمدنها بیشتر از آنکه نظریهای فلسفی باشد نظریهای ژورنالیستی است و بیشتر جنبه ژورنالیستی و سطحی دارد و در واقع بازتاب بعضی واقعیتها و ذهنیتهای دنیای غرب در ذهن یک نویسنده است. اگر کمی جلوتر برویم، میبینیم در اواسط دهه 80 کتاب نیکسون، رئیس جمهور اسبق آمریکا منتشر شد، در آن دوران که هنوز اتحاد جماهیر شوروی دچار فروپاشی نشده بود، اما آثار ضعفش نمایان شده بود، وی از دشمن آینده غرب صحبت میکند و میگوید با شرایط و اوضاعی که میبینیم دشمن آینده ما اسلام است و غرب در مقابل اسلام به عنوان دشمن آیندهاش یک نوع موضع گیری میکند.منظورم از غرب سیاستمداران غربی وسیاستهای غربی است. اما اینکه چرا غرب و نظام سلطه احتیاج به دشمن دارد را باید در روان شناسی اقتدار طلبی و دیکتاتور مآبی جست. دیکتاتور مآبی گاهی در عرصه بینالمللی است و گاهی در عرصههای داخلی است. معمولا تمامیت خواهان و کسانی که میخواهند سلطه بی چون و چرا داشته باشند برای توجیه سلطه خود و رفع و دفع آنچه مخالف خود میدانند نیاز به دشمن دارند، پس اگر این دشمن وجود دارد آن را بزرگتر از آنچه هست نشان میدهند و اگر نیست دشمن سازی و دشمن تراشی میشود.
آمریکا بعد از جنگ جهانی دوم خودش را مالک دنیا و محور و مدار دنیای غرب و نجات دهنده آن میدانست و با تصور اینکه برادر بزرگ همه است میخواست بر عالم و آدم تسلط داشته باشد.
آمریکا دردوران جنگ سرد نیاز به دشمن داشت و درآن دوران این دشمن کمونیسم و دنیای سوسیالیست بود، جنگهای تبلیغاتی وسیعی در این زمینه صورت گرفت و جهان هم تا مرز درگیری اتمی پیش رفت، اما اتفاق نیافتاد و با پیدایش ضعف و فتور دراتحادیه جماهیر شوروی آنها باز به دنبال دشمن میگشتند.
در مورد آمریکا نیز قرار شد این دشمن اسلام باشد، زیرا اسلام مایه هویت بخش بزرگی از دنیا بود و در استراتژیک ترین بخش دنیا قرار داشت و منافع غرب در دنیای اسلام مهم بود و تسلطش بر کشورهای اسلام برای آنها اهمیت داشت و احساس میشد که اسلام و هویت اسلامی مانعی در برابر آنها است.
علاوه بر جنبشهای اسلامی که در یک صد سال اخیر وجود داشته حادثه بزرگ انقلاب اسلامی و تبدیل آن به نظامی که محوری ترین شعارهایش استقلال و آزادی و پیشرفت و ضدیت با استکبار بود و میتوانست به الگویی درجهان تبدلی شود مزید بر علت شد تا آنها اسلام را دشمن خود معرفی کنند. جنگ تمدنها در واقع انتقال از جنگ سرد ایدئولوژیک میا ن شرق وغرب بود به عرصه فرهنگ وتمدن، که یک مقدار ریشه دار تر هم میشد، زیرا فرهنگها وتمدنها ازایدئولوژیها پایدارترهستند واین جنگ جنگ جدیتری میشد.
این نظریه که منتشر شد برای من که علاقمند به مسایل اجتماعی، سیاسی وبین المللی بودم، جلب توجه کرد و فکر کردم با هر انگیزهای که نویسنده آن داشته اوضاع و احوال اوضاع و احوال خطرناکی است وامری در آستانه توجیه است که به نفع کشورهای اسلامی نیست و در همان زمان درذهنم بود که چه مطلبی درمقابل نظریه برخورد تمدنها مطرح شود وبحثهایی که درمورد گفت گوی تمدنهامطرح کردم مربوط به قبل از انتخابات خرداد76 بود وبرای اولین بار در سال 75 ازگفت وگوی تمدنها سخن گفتم.وبعد از آن هم مسأله انتخابات پیش آمد و قرار شد در عرصههای مختلف سیاسی، اقتصادی وبین المللی و. ..برنامههاو شعاهایی مطرح شود وگفت وگوی تمدنها نیز به عنوان یک اصل که میتواند در روابط بین الملل مؤثر باشد.
آیا میتوان از گفت وگوی تمدنها در جهت مذاکرات سیاسی وبرقراری ارتباط سیاسی میان کشورهای مختلف بهره جست؟
یک اشتباهی هم شده وبر مبنای آن تصور میکنند گفت وگوی تمدنها همان مذاکرات سیاسی است که با دنیا انجام میشود ومثلا تحت عنوان گفت و گوی تمدنها ایران وآمریکا باهم مذاکره کرده و رابطه برقرار میکنند، ابدا گفت وگوی تمدنها با مذاکره برابر نیست، ما مباحثه داریم که درآن دو طرف به یک سلسله اموری اعتقاد دارند و برای اثبات آن باهم وارد بحث میشوند، اما مذاکره که بیشتر سیاسی است بر پایه منافعی شکل میگیرد،گفت و گو هیچ کدام از اینها نیست، یک روند است و تلاش وهمکاری میان دواندیشه وفکر برای رسیدن به حقیقت و نزدیکی به آن. در مورد مذاکره ما مذاکره را اداره میکنیم، اما درگفت وگواین گفت وگوست که ما را به جلومی برد ولازمه اش این است که نقطه مشترکی را پیدا کنیم و براساس آن جلوبرویم.
شاید اگر بخواهیم ریشه قرآنی گفت وگو را پیداکنیم آن آیهای است که خداوند به اهل کتاب فرمودند:
"تَعَالَوْاْ إِلَى کَلَمَةٍ سَوَاء بَینَنَا وَبَینَکُمْ أَلاَّ نَعْبُدَ إِلاَّ اللّهَ وَلاَ نُشْرِکَ بِهِ شَیئًا وَلاَ یتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِّن دُونِ اللّهِ"
"بر سر سخنى که میان ما و شما یکسان است بایستیم که جز خدا را نپرستیم و چیزى را شریک او نگردانیم و بعضى از ما بعضى دیگر را به جاى خدا به خدایى نگیرد"
خداپرستی، وحدت، آزاد ی وآزادگی مبنای مشترک همه ماست و نقطه خوبی است برای آغازحرکت، گفت وگوکردن و به حل بساری ازمشکلات پرداختن.
الان ما در شرق وغرب، جهان اسلام ومسیحیت یک نقطه مشترک داریم که بر مبنای آن میتوانیم حرکت کنیم و آن نامنی است، همه ما احساس ناامنی میکنیم، چه در نیویورک، چه در واشنگتن، چه در تهران،چه در مسقط یا خارطوم و فلسطین و... بشریت همچنین ازآینده نگران است، بخصوص با وجود سلاحهای کشتار جمعی وفزونخواهیهایی که در دنیا وجود دارد. آیابهترنیست بگویی همه ما ازناامنی رنج میبریم وخواهان صلح وامنیت هستیم. مایههای این نگرانی از نا امنی و دعوت به همزیستی و صلح در همه فرهنگها وتمدنها وجود دارد و نقطه مهمی برای تبادل نظر وگفت وگو و حرکت از محیط ناامن به سوی نقطه صلح وهمزیسیتی است تا همه از شرایط خوبی بهره مند شوند
در زمان طرح نظریه گفت وگوی تمدنها جهان چقدر برای پذیرش آن ظرفیت داشت ودر حال حاضر در چه وضعی قرار دارد؟
حرفهای خوب زیاد زده شده و انسانهای بسیار بزرگ حرفهای خوبی زده اند، اما این که حرفی از جانب شخصی که ممکن است خیلیها در جهان بهتر از او باشند، زده میشود و این طورمورد استقبال قرار میگیرد، نشان میدهد، که جهان آماده شنیدن این حرف بوده است. مهم این است که حرف در چه زمانی زده شود، خیلی از حرفها اصلا شنیده نمی شوند، بسیاری از بزرگان حرفهای بسیار بزرگ وعظیمی زده اند که چه در زمان خود و چه بعد از آن اصلا شنیده نشده است، اینکه گفت وگوی تمدنها این طور مورد استقبال قرار گرفت، درحالی که واقعاً هم جنبه سیاسی نداشت و به اتفاق آرا در سازمان ملل تصویب شد، به خاطر آمادگی افکار عمومی برای پذیرش این طرح بود و درهمین راستا دربساری از دانشگاههای جهان کرسی گفت وگوی تمدنها تأسیس شد و هزاران مقاله و کتاب و تحلیل در این زمینه نوشته وهمایش برگزارشد وبسیاری ازدولتهامسأله گفت وگو را به عنوان برنامه خود معرفی کردند و همه کسانی که دراین دنیا سرشان به تنشان میآرزد مرکزی برای صلح و گفت و گو تأسیس کرده اند و یا آن را مورد تأیید قرارداده اند و این نشان میدهد که بشر به این مسأله نیازدارد.
من هم به عنوان طراح این نظریه وقتی به نقاط مختلف جهان سفر میکنم، از سوی افکار عمومی و دانشگاهیان مورد استقبال قرار میگیرم و خدا را شکر میکنم که نظریه گفت گوی تمدنها از ایران که کانون یک انقلاب بزرگ و مردمی بر پایه اسلام است و متعلق به مردمی که بر مبنای اسلام صلح و مردم سالاری را میخواست، مطرح شد و پشتوانه این حرف شخصیت من نبود، بلکه عظمت ایران و تاریخ ایران بود.
مهمترین موانع مخالفان نظریه گفت گوی تمدنها چه افراد و طیفهایی را شامل میشوند؟
جنگ طلبان چه در این سوی دنیا وچه آن سوی دنیا با نظریه گفت و گوی تمدنها مخالف هستند، تندروهای دنیای اسلام که نمونه آن را در ایران داریم، معتقدند که گفت وگوی تمدنها ممکن نیست و باید جنگ کنیم و میگویند آنها کفارهستند و باید با آنها بجنگینم. از آن سوی دنیا نیز جنگ طلبان میگویند اینها تروریست هستند وباید با آنهاجنگید.جنگ طلبان یک منطق دارند؛ چه خود را پشت عناوین مقدس و دینی پنهان کنند و چه چهره حقوق بشری وانسانی به خود بگیرند. اما من معتقدم وجدان بشری نظریه گفت وگو ی تمدنها را قبول دارد و درلایههای زیرین وجدان جامعه بشری مسأله گفتگوی تمدنها تلاشهای خود را برای دستیابی به صلح پیگیری میکند.
گفته میشود نظریه گفت وگوی تمدنها در دوران دولت اصلاحات سیاست خارجی ایران را در موضع انفعال قرارداد. چقدر تاثیرمقوله گفت وگو ی تمدنها را بر دستگاه دیپلماسی دوران اصلاحات، آن هم به این شکل را قبول دارید؟
خوب بالاخره حرف زدن هزینهای ندارد. خیلی حرفها زده میشود، دروغهایی گفته میشود و ادعاها مطرح میشود که در مورد آن وجدان جامعه وتاریخ قضاوت میکند که کدام سیاست در موضع عزت ملت ایران بوده است و کدام سیاستها منافعی را برای مردم در بر نداشت. البته نمی خواهم به انگیزهها رجوع کنم تصورم این است که همه حتی آنهایی که حرفهای بی اساس میزنند، قصد خیر دارند، اما نمی دانند که حرفهای آنها چه هزینهای دارد.
دو سال قبل حرفهایی زده شد که درهمان زمان سردمداران اسرایل گفتند این بزرگترین هدیهای بود که به اسراییل داده شد، گرچه ظاهر قضیه حرفهای تند وتیز و ضد اسراییلی و ضد غربی بود وبا قصد خیرهم بیان شد، اما بهترین هدیه برای تثبیت اسراییل به شمار میرود.
ما معتقد بودیم و سعی کردیم ایران به عنوان کشوری که کانون انقلاب بوده، کانون استقلال خواهی، آزادی طلبی و پیشرفتخواهی باشد و در مقابل مطامع بیگانگان هم بایستد، وشیوهها یی که مناسب وضعیتش هست را انتخاب کند، اگرسیاست تنش زدایی را در عرصه سیاست خارجی انتخاب کردیم به معنی سازش نبود و در راستای دفع مخاطرات وهزینهها ازکشور بود، بدون اینکه هزینهای را پرداخت کنیم یا از اصول و منافع تنزّل کنیم.
دراینجا لازم میدانم خاطرهای را نقل کنم دو سال قبل که به آمریکا سفر کردم یک سخنرانی دردانشگاههاروارد داشتم که دوستان بسیار نگران بودند، چون در آنجا یهودیان زیادی حضوردارند وثبت نام برای شرکت درمراسم سخنرانی ازطریق اینترنت و آزاد انجام شده بود وهیچ گزینشی انجام نشد و حتی تعدادی ازآنها با کلاهای مخصوص یهودیان درجمع حاضر شدند ودرمقطعی که مصادف باطرح مسأله هولوکاست از جانب ایران بود سوالهای تندی را نیز مطرح کردند، اما بعد از این جلسه یکی ازنویسندههای معروف بوستون گلاب که یکی از روزنامههای معروف بوستون است و خیلی مخالف سفرمن به آمریکا بود، نوشت که خیلی برای ما شگفت انگیز و درد آوربود که خاتمی به اینجا آمدبه شدت از آمریکا انتقاد کرد، برایش کف زدند،به شدت به اسراییل وصهیونیست حمله کرد، مورد تشویق قرار گرفت و از حزب الله به شدت دفاع کرد بازهم مورد تشویق قرارگرفت ومافقط دعامی کنیم آدمهای مثل اوکه بسیارخطرناک هستند، برسر قدرت نیایند.
آیا این انفعال است؟ آیا این که نماینده ملت ایران برود و حرفهایی را بزند و محکم هم حرف بزند و کمترین هزینه را ازجیب ملت نپردازد، انفعال است؟ آیاموضعگیریهای تند وتیز وحساب نشدهای که هزینه فراوان برای ایران داشته باشدوبه هیچ یک از اهدافش نرسد وصرفا ملت با پرداخت هزینههایی در وضعیتی قرار بگیرد که زندگی برایش سخت تر شود و به تولید، اشتغال و بازارش لطمه بخورد و امید به زندگی کم شود دیپلماسی فعال است؟
اصول و معیارها مشخص است، ما سربلندی، استتقلال وعظمت وپیشرفت این نظام وانقلاب را میخواهیم از آن دفاع کرده ومی کینم ویک کلمه ازآن کوتاه نیامده ونمی آییم و سعی کردیم که کسب منافع با کمترین هزینه باشد،که البته گاهی هزینههایی راهم داشته ومن فکرمی کنم که این حرفهایی که در مورد سیاستهای دولت اصلاحات زده میشود،چندان مهم نیست مهم قضاوت تاریخ است.و مابرای عزت وعظمت ایران تلاش کرده ومی کنیم.
با توجه به برخوردهای بعضا سیاسی وکم لطفیهایی که ظرف چند سال اخیر بانظریه گفت وگوی تمدنها صورت گرفت، برای استفاده ازظرفیتهای واقعی این نظریه در داخل به عنوان مبدع این نظریه جهانی چه پیشنهادی دارید؟
درآخرین دیداری که همان سه سال پیش با آقای رئیس جمهوری داشتم، ایشان به من گفتند که اولویتها ازنظرشماچیست و در آنجا بعضیمسایل رامطرح کردم که ایشان هم به دقت توجه کردند، من اصلا اسمی از گفت وگوی تمدنها نبردم، ایشان انتظار داشتندکه من بگویم مسأله گفت وگوی تمدنها مهم است، اماامن بیشتربه مسایل علمی و پیشرفت کشور اشاره کردم وهمانجا گفتم نتوانستم یارانهها رابهینه کنم و عنوان میکنم که موافق تحول اقتصادی و بهینه کردن یارانهها هستم، منتها اگر حرفی هست درشیوه است تا مردم هزینههای سنگین نپردازند.
رئیس جمهوری بعد ازآنکه حرفهای من تمام شد گفت پس گفت وگوی تمدنهاچه میشود ومن گفتم احساس کردم که گفت وگوی تمدنها مربوط به دوره من بود ومرکز رابه بعضی ارگانها واگذارکردم و قصد دارم که یک مرکز خصوصی تاسیس کنم. ایشان گفتند مسأله گفت و گوی تمدنها مهم است و باید پیگیری شود. پس نمی توانم بگویم همه با آن مخالفند و اگر هم کم عنایتی هست بیشتر در لایههای پایین تر است. من درایران وخارج کشورنظریه گفت وگوی تمدنها را پیشبردم وپیگیری میکنم و هنوزهم معتقدم دردانشگاههای ما توجه به مسأله گفت وگوی تمدنهاجدی است ودهها مقاله وپایان نامه در این زمینه نوشته اند.
چرا اصولا خاتمی را یک فرد صلح طلب که صلح را در خارج از مرزهای ایران جستجو میکند میشناسند و حتی در مقولهای مانند گفتوگوی تمدنها اهتمام رئیس جمهوری سابق کشورمان بر بسط این مقوله در خارج از کشور استوار است؟
صلح بیشتر جنبه بین المللی و خارجی دارد، بنابراین وقتی از صلح صحبت میکنیم صلح در عرصه بین المللی، دو کشور یا کشورهای مختلف مد نظر ماست و در عرصه داخلی معولا مسأله تفاهم، رواداری و تحمل یکدیگر مورد نظر است جنگ به آن معنا در داخل وجو ندارد ممکن است تنازع باشد.
من همیشه عنوان کردم، افتخار انقلاب اسلامی بر قراری نظامی به نام جمهوری اسلامی بود و جمهوری اسلامی یعنی اینکه جمهور مردم با تفاهم، همدلی و مشارکت در کنار هم سرنوشت کشور را به دست بگیرند و حکومت را رقم بزنند و خواستها و مسائل خود را تعیین کنند و به سوی آن حرکت نمایند و به همین دلیل مردم سالاری مهمترین امری است که میتواند پایههای صلح مبتنی بر عدالت را تأمین کند.
اتفاقا در این زمینه دولتها نقش موثری دارند زیرا بی تحملّی بیشتر در آنجایی است که قدرت وجود داشته در طول تاریخ قدرتها بی مهار بودند و باید مردم از آنها اطاعت میکردند، تغییر این روحیه مستلزم این است که دولتها قدرت تحمل خود را بالا ببرند و من خدا را شکر میکنم که خود من سعی کردم و پایبند به آن بودم که دولت مدافع انتقاد باشد و با هیچ فردی که انتقاد داشت با بهانههای مختلف برخورد نکردیم و امیدوار بودم که این مسأله تداوم پیدا کند تا ذهن و جان جامعه ما آماده یک زندگی تفاهم آمیز شود.
در عرصه بین المللی نیز زمینه صلح و گفتوگو در افکار عمومی و در بین مردم آماده است، اما سیاستها در دست کسانی است که جنگ طلب و جنگ افروز هستند و یکی از کارهای مهمی که باید انجام داد این است که آن چیزهایی که در افکار عمومی موثر هستند و مهمترینش ابزار فرهنگ و تبلیغات است را در خدمت صلح قرار داد تا بتوانیم در افکار عمومی جنگ طلبان و جنگافروزان را منزوی کنیم وخطر افراط گرایی و خشونت را دائماً بازگو کنیم. اما امروز وسایل ارتباط جمعی در عرصه بین المللی و داخلی کشورها عمدتاً در دست قدرتها قرار دارند و در کشورهایی که کمتر دموکراسی در آنها پیاده شده ابزارهای رسانهای عمدتاً در دست دولت است و اگر هم بخش خصوصی ابزارهایی را در اختیار دارد اینقدر ناچیز است که اصلا صدای آن شنیده نمیشود، در عرصه بین المللی هم قدرت ها، جناحها و جریانهای خاص ابزارهای رسانهای را در اختیار دارند. بنابراین در این فضا به هر میزان که بتوان از نظر تأثیرگزاری بر افکار عمومی گسترده تر عمل کرد، موفق تر خواهد بود.
البته NGOها در این زمینه نقش مهمی میتوانند داشته باشند، اما اگر مطالب آنها در سطح ملی و بین المللی پیاده نشود مشکل ایجاد میکند به همین دلیل معتقد بودم مرکز گفتوگوی تمدنها باید یک نوع ارتباط با مجامع اثرگذار رسمی دنیا داشته باشد و مطمئنترین مکان هم سازمانهایی هستند که تأثیر در کار و بار جهان دارند، نظیر سازمان ملل، یونسکو، سازمان کنفرانس اسلامی و بسیاری از مجامع و اتحادیههای جهانی (نه کشورها) البته در این زمینه تلاش میکنیم دستاوردهایی را که در زمینه گفت و گوی تمدنها به دست آوردیم را به سازمانها و مجامع بینالمللی ببریم تا ضمانت اجرا پیدا کند.
من فکر میکنم تلفیقی از کار NGOها و بعضی مجامعی که تاثیر عملی دارند در سطح ملی و بین المللی میتواند بسیار در جا افتادن مسأله گفت وگوی تمدنها مؤثر باشد.
ایده صلح و ایده نفی خشونت اگر بتواند در محورهای آموزشی قرار بگیرد میتوانید ببینید که چه قدر میتواند اثر داشته باشد آموزش هم در تمامم دنیلا در دست دولتهاست و دولتها در آن نفوذ دارند، بنابراین برای موفق شدن این ایده نمیتوانیم منفک از دولتها عمل کنیم.اما باید با نهادها و سازمانهای بین المللی همکاری کرد تا بتوان منشاء اثر بود.
پیشنهادتان به رئیس جمهوری آینده ایران برای چگونگی پیگیری مقوله گفتوگوی تمدنها چیست؟
اگر در انتخابات آینده کسی برگزیده شود که تفاهم بیشتری با این موضوع داشته باشد، طبعا امکانات بیشتری را برای بسط نظریه گفتوگوی تمدنها به کار میگیرد، و بخصوص در کشورهایی مثل ما کشورهای ما که همه چیز دولتی است و اگر دولت تفاهم در این زمینه داشته باشد، برای گفتوگوی تمدنها میتوان خیلی آسان تر و ارزانتر کار کرد و اگر این تفاهم نباشد مشکلاتی ایجاد میشود، کما اینکه امروز امکانات من در زمینه گفتوگوی تمدنها در حد صفر است و از امکاناتی که در دروران ریاست جمهوری داشتم به اندازه یک ذره و یک قران استفاده نکردم . کما اینکه خیلی از سازمانها و موسسهها از امکانات دولتی برای کارهای پژوهشی، علمی وحتی خیریه خود استفاده میکنند و در این زمینه کتابخانهای را که با اشک چشم و خون دل تهیه کردیم و فاخرترین کتابخانه در زمینه مسایل مربوط به گفتوگوی تمدنها به شمار میآید و 30 هزار جلد کتاب داشت را کاری نکردم که در دوران ریاست جمهوری به موسسه گفتوگو ی تمدنهای خودم منتقل کنم. بنابر این اگر دولتی بود که به نطریه گفتوگوی تمدنها اعتقاد داشت خیلی ساده میتوانستیم از این امکانات مشروع استفاده کنیم. در انتخاب آتی ریاست جمهوری ایران اگر کسانی که میآیند واقعا به حق حاکمیت مردم معتقد باشند، دموکراسی گسترش پیدا میکند، اگر به آزادی بیان پایبند باشند، وضع مطبوعات بهتر میشود، اگر به بخش خصوصی و تولید و سرمایه گذاری معتقد باشند این بخش رشد میکند و اگر به جامعه مدنی اعتقاد داشته باشند تشکلهای صنفی، فرهنگی و اقتصاد ی در این مملکت رشد میکنند و اگرهم به تنش زدایی تاکید داشته باشند فعالیتهایی که در عرصه بین المللی است از جمله مقوله گفتوگوی تمدنها رشد میکند، قطعا نظر و جهت گیری دولتها در پیشرفت مقوله گفتوگوی تمدنها موثر است و اگر نباشد تنگنا خواهیم داشت و اگر باشد با تسهیلات بیشتری کار انجام مِی شود.
اما همه این امور بستگی به این دارد که چه میزان فضا برای حضور مردم در عرصه باز شود، زیرا اگر مردم کم به عرصه بیایند با وجود آنکه انتخابات باهر میزان مشارکت مشروع است، اما کسی که با این آراء کم میآید به هیچ وجه نماینده اکثریت نخواهد بود، همچنین امیدوارم کسانی که در انتخابات حاضر میشوند چه انتخاب کنندگان و چه انتخاب شوندگان بدانند که در چه موقعیت حساسی قرار داریم واولویت ها چیست و مردم هم بیایند و بهآن چیزی که به مصلحت کشور است رای دهند.تا رئیس جمهوری آینده با دست باز برای آینده کشور تصمیم گیری کند.
با توجه به روحیه جنگ طلبانه بوش انتخابات ریاست جمهوری آمریکا را از چه جهت به سود پیشرفت مقوله گفتوگوی تمدنها میدانید؟
در آمریکا یک سلسله اصول کلی وجود دارد که فکر نمیکنم با جابجایی مسؤولان و حتی احزاب عوض شود، ولی با توجه به اینکه یک طرف قضیه بیشتر شعار حقوق بشر و مسایل انسانی را میدهد و بخصوص اینکه کاندیدای جوانی را آوردهاند که برای بهبود جایگاه و آبروی آمریکا در جهان تلاش میکند تصور میکنم آمدن او علاوه بر اینکه به جهان اجازه میدهد از دست آمریکا نفس بکشد برای آبرو اعتبار عهم خوب است زیرا این کشور طی سالهای اخیر خیلی اعتبار خود را از دست داده است، اما در نهایت نتیجه انتخبات آمریکا چه بشودو چه کسی درانتخابات این کشور موفق شود قابل پیش بینی نیست.
ماهم نباید خیلی به این امید باشیم که در کجای دنیا چه اتفاقی میافتد، گرچه باید هوشیار باشیم، اما مهم این است که ما سرنوشت خود را در داخل کشور رقم میزنیم، اگر حرمت این مردم را در عرصه بین المللی حفظ کنیم و در داخل برای آنها انگیزه کار و اشتغال ایجاد کنیم ایران قدرمند خواهیم داشت و خیلی برای ما سیاستهای حاکم بر دنیا مهم نخواهد بود.
اما اگرازمردم جدا شویم و خواستهای آنها را نظر نگیریم و این احساس در مردم ایجاد شود که وضعشان بدتر شده وآینده خوبی در انتظارشان نیست آن وقت بیشتر آسیب پذیر خواهیم بود، بر این اساس باید بیشتر به داخل کشور و مسایلی که در داخل داریم توجه کنیم، البته باید از موقعیتهای بینالمللی حداکثر استفاده را نیز کرد.
کد مطلب : 7133
