مصرىها حتى براى اقناع ایرانىها اقدام به نزدیکى به گروههاى نزدیک به ایران در منطقه نیز کردهاند. مثلا روابط دولت مصر تحت نظارت سازمان امنیت این کشور روز به روز به جنبش حماس نزدیکتر شده و حتى به جایى رسیده که دستگاههاى امنیتى مصر چشمان خود را بر سر جابهجایى اسلحه از مرزهاى خود به غزه بستهاند. موضوعى که خشم اسرائیلىها را برانگیخته و حتى وعدههاى تلافىجویانه داده است.
سفر خانوادگى على لاریجانى نخستین سفر یک مقام بلندپایه ایرانى به صورت غیررسمى پس از تمایلات دو کشور براى بهبود روابط سیاسى بین دو کشور است.
دکتر «على لاریجانى»، نماینده مقام معظم رهبرى در شوراى عالى امنیت ملى کشورمان بامداد روز دوشنبه براى دیدار از مراکز فرهنگى و دانشگاهى راهى مصر شد. به گزارش منابع خبرى دکتر على لاریجانى قرار است در مدت اقامت خود در مصر ضمن بازدید از آثار مذهبى، تاریخى و فرهنگى با تنى چند از مقامات،اندیشمندان و اساتادان این کشور ملاقات کند.
بنا به گزارشها سفر دکتر لاریجانى به مصر در حدود یک هفته خواهد بود. همچنین بنا به گزارشها برنامهاى براى دیدار با مقامات بلند پایه مصر در خصوص روابط دو کشور و مسایل سیاسى دو جانبه در سفر لاریجانى تدارک دیده نشده است.
این نخستین سفر یک مقام بلندپایه ایرانى به صورت غیررسمى پس از تمایلات دو کشور براى بهبود روابط سیاسى بین دو کشور است. پیش از این «منوچهر متکى» وزیر امور خارجه و «کمال خرازى» وزیر امور خارجه سابق کشورمان سفرهایى به مصر داشتهاند.
«احمد ابوالغیط» نیز سال گذشته در جریان اجلاس وزیران امور خارجه کشورهاى همسایه عراق به تهران سفر کرده بود. دو کشور تا کنون علاقمندى خود را براى بهبود روابط و ارتقا آن اعلام داشتهاند که طى آن «عباس عراقچى» و «حسین ضرار» معاونین وزراى امور خارجه ایران و مصر به کشورهاى دو طرف رفت و آمد داشتهاند.
تازهترین اظهار نظرها مربوط به دو هفته پیش است که «محمود احمدىنژاد» رئیسجمهورى ایران ابراز تمایل کرده بود که روابط ایران و مصر عادى شود و حتى گفته بود که حاضر است براى عادى سازى روابط در صورت دعوت رئیسجمهورى مصر از وى به آن کشور سفر کند.
بلافاصله پس از آن «احمد ابوالغیط» وزیر امور خارجه مصر در مصاحبه با روزنامه الشرقالاوسط گفت: «ما در صددیم روابط خود را با ایران عادى کنیم و با حل مشکلات موجود که چندان هم حلشان آسان نیست، روابط حسنه را بر روابطمان با ایران حاکم کنیم.»
وى در پاسخ به این سئوال که چه کسى مسئول هدایت سکان دیپلماسى خارجى مصر است، گفت: «حسنى مبارک رئیسجمهورى مصر خود سکان هدایت سیاست خارجى مصر را بر عهده دارد و ما اجرا کننده خواستههاى او هستیم.»
وى در ادامه افزود: «برقرارى روابط میان ایران و مصر زیر نظر مستقیم شخص رئیسجمهورى مصر حسنى مبارک قرار دارد.»
برقرارى روابط، خواستهاى فرامنطقهاى
به اعتقاد کارشناسان عرب چندین هدف در عادى سازى روابط ایران و مصر مد نظر است. مقاومت در برابر طرح خاورمیانه بزرگ، ایجاد نزدیکى بیشتر کشورهاى عرب منطقه به ایران به خواسته آمریکا، ایفاى نقش بیشتر مصر در تحولات عراق، حل اختلاف سه جزیره تنب کوچک، تنب بزرگ و ابوموسى با امارات متحده عربى، همکارىهاى هستهاى، همکارىهاى اقتصادى و حل اختلافهاى فرقهاى شیعه و سنى که اکنون در منطقه بسیار مطرح شده و به دغدغهاى تبدیل شده، مهمترین اهداف براى از سرگیرى روابط میان ایران و مصر تعبیر شده است.
درباره طرح خاورمیانه بزرگ باید گفت، این طرح بیش از ایران دغدغهاى براى تمام اعراب شده است. زیرا نظام دموکراتیک در بیشتر کشورهاى عربى وجود ندارد و در صورتى که روزى بنا باشد خاورمیانه بزرگ شکل گیرد، کشورهاى عربى بیشترین ضرر و زیان را متحمل خواهند شد. این طرح در حقیقت عاملى شده که کشورهاى عربى به یک اتحاد نزدیک با هدف رو در رویى با این طرح بیافتند.
علاوه بر آن کشورهاى عربى اعتقاد دارند، هدف از اجراى طرح خاورمیانه بزرگ در حقیقت تضمین امنیت براى اسرائیل است. البته پرواضح است که این ادعا تنها دستاویزى براى توجیه برقرارى نظامهاى دیکتاتورى در کشورهاى عربى است.
اعراب از وجود اسرائیل در منطقه هراس ندارند، بلکه هراس اصلى آنها این است که از آنجا که اسرائیل یک کشور متکثرگرا و دموکراتیک است، با تشکیل خاورمیانه بزرگ، به الگویى براى کشورهاى منطقه تبدیل مىشود. علاوه بر آن در صورت اجراى این ایده اسرائیل با وجود برخوردارى از حمایت کشورهاى بزرگ و قدرتمند غربى به قدرتمندترین دولت خاورمیانه تبدیل خواهد شد.
به هر حال ترس از اجرایى شدن طرح خاورمیانه بزرگ سبب شده اعراب به فکر نزدیکى روابط با ایران باشند. بویژه این که ایران نخستین کشور خاورمیانه است که از تکنولوژى انرژى صلحآمیز هستهاى بهره مىبرد و اتحاد با آن مىتواند وزنه پر زورى را براى کشورهاى عربى در برابر اسرائیل بوجود آورد.
مصرىها حتى براى اقناع ایرانىها اقدام به نزدیکى به گروههاى نزدیک به ایران در منطقه نیز کردهاند. مثلا روابط دولت مصر تحت نظارت سازمان امنیت این کشور روز به روز به جنبش حماس نزدیکتر شده و حتى به جایى رسیده که دستگاههاى امنیتى مصر چشمان خود را بر سر جابهجایى اسلحه از مرزهاى خود به غزه بستهاند. موضوعى که خشم اسرائیلىها را برانگیخته و حتى وعدههاى تلافىجویانه داده است.
در رابطه با عراق نیز باید گفت، پس از آن که مصرىها از شکست دولت شیعه عراق ناامید شدند و نفوذ ایران را در آن بسیار بالا دیدند، ترجیح دادند دست از لجاجت برداشته و خود نیز در بهرهبردارى منافع موجود در عراق اقدام کنند. ایرانىها اکنون بواسطه روابط بسیار خوبى که با نظام عراق دارند، توانستهاند بهرههاى کلانى از عراق ببرند که از جمله آن مىتوان به مبادلات اقتصادى 10 میلیارد دلارى ایران به عراق ظرف سالهاى اخیر اشاره کرد.
در تمام مدتى که ایرانىها به فکر سرمایهگذارى و نقشآفرینى در عراق بودند، کشورهاى عربى بر عکس با قطع رابطه با نظام عراق و حمایت از گروههاى شبهنظامى سنى مخالف دولت و حتى بقایاى نظام بعثى علیه دولت و نظام عراق فعالیت مىکردند. اما ظاهرا گذشت زمان به آنها ثابت کرده که بازگشت دوباره اقلیتها به قدرت و حفظ انحصارى آن در دستان سنیان رویایى بیش نیست و آنها در طول این مدت تنها فرصت را از دست دادهاند.
در این میان مصرىها تلاش مىکنند ضمن رفع کدورت با دولت عراق، ضمن نزدیکى به ایران به نقشآفرینى در عراق نیز بپردازند.
در همین حال مصرىها تلاش دارند در مسئله مورد اختلاف سه جزیره مورد اختلاف تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسى میان ایران و امارات متحده عربى نیز میانجیگرى کنند. بسیار واضح است دخالت مصر به عنوان یک کشور مطرح منطقهاى و عربى که یک طرف سکان رهبرى دنیاى عرب را بر عهده دارد، مىتواند منافع بسیارى را براى مصرىها به ارمغان آورده و از آن بهرههاى بسیار هم از جبهه ایران و هم از جبهه امارات ببرد.
علاوه بر آن ممکن است با هوشیارى تمام تلاش کنند ضمن وارد شدن به مسئله سه تنب و ایفاى نقش در حل آن موضوع سه تنب را به یک دغدغده عربى تبدیل کرده و در پى آن پاى مجامع بینالمللى را نیز به میدان بکشند که این موضوع مىتواند در تبدیل کردن مصرىها به یک بت بزرگ عربى کمک شایانى کند.
اما همکارى هستهاى نیز از دیگر اهداف مصر در برقرارى رابطه با ایران است. بنا به گزارشها پس از انتشار گزارش سازمانهاى امنیتى آمریکا مبنى بر این که ایران از سال 2003 فعالیتهاى هستهاى خود براى ساخت بمب هستهاى را متوقف کرده، کشورهاى عربى بویژه مصر تلاش تازهاى را براى نزدیکى روابط با ایران و بهره از انرژى هستهاى صلحآمیز این کشور آغاز کردهاند. بویژه این که بخوبى مىدانند که کشورهاى غربى به هیچ وجه کمکى براى رسیدن آنها به انرژى هستهاى نمىکنند. خصوصا این که اسرائیل نیز از هماکنون نسبت به دستیابى کشورهاى عربى بویژه مصر که مرز مشترک با آن دارد به انرژى هستهاى هشدار داده است.
اخیرا روزنامههاى مصرى به نقل از دولت مصر اعلام کردهاند، حال که صلحآمیز بودن فعالیتهاى هستهاى ایران توسط سازمانهاى امنیتى آمریکا تایید شده، مصر مایل است همکارىهاى مستقیم در زمینه انرژى هستهاى با ایران داشته باشد.
این گفته مىتواند دلیلى بر ادعاى تمایل مصر به همکارى هستهاى با ایران باشد.
برخى از کارشناسان حتى پیشبینى مىکنند، عربستان سعودى و دیگر کشورهاى عرب خواهان استفاده از انرژى صلحآمیز هستهاى نیز در نهایت دست همکارى به سوى ایران دراز کنند. برخى کارشناسان دعوتهاى اخیر مقامهاى عربى از محمود احمدىنژاد رئیسجمهورى ایران براى سفر به کشورشان براى نزدیکى بیشتر روابط دو جانبه را در حقیقت تلاشى براى رسیدن به اهدافى این چنینى مىدانند.
در همین حال فعالیتهاى اقتصادى و گسترش مناسبت تجارى نیز بسیار مد نظر دولتمردان مصرى است. کشور مصر از فقر شدید اقتصادى به شدت رنج مىبرد. بحرانهاى شدیدى اقتصادى که این کشور از آن رنج مىبرد باعث شده تا بسیارى از جمعیت مصر در زیر خط فقر زندگى کنند.
همکارىهاى صنعتى که تاکنون بسیار گسترش یافته از جمله این تلاشها است. تا کنون شرکت ایران خودرو در مصر به راهاندازى خط تولید خودرو اقدام کرده و دو کارخانه تولید شکر مصرى نیز در ایران فعال هستند. ایران همچنین با صادارت گندم به مصر بخشى از نیازهاى این کشور به این محصول مهم کشاورزى را برطرف مىکند.
«عبدالستار عشره» رئیس جمعیت دوستى ایران و مصر در جریان سفر معاون وزیر خارجه مصر به ایران که خود نیز در آن حضور داشت در این باره گفت: «ما باید همکارىها خود را با ایران گسترش دهیم. ما با ایرانىها رقابت نمىکنیم بلکه خواهان ایجاد زمینه همکارى با ایران براى تکمیل و پیشرفت صنایعمان هستیم. امیدواریم بتوانیم در آینده نزدیک با وارد کردن تکنولوژى صنعتى ایران سهم بسزایى در پیشبرد صنایع مصر ایفا کنیم.»
همچنین همکارىهاى اقتصادى مصر با ایران نیز ظاهرا به سمت رشد متمایل شده است. در همین راستا ظاهرا بزودى بانک مشترک ایران و مصر نیز فعال خواهد شد.
عشره در این باره مىگوید: «بر اساس اجماع صورت گرفته تصمیم گرفته شد تا بانک مشترکى میان ایران و مصر تشکیل شود تا تسهیلاتى را در مبادلات تجارى میان دو کشور بوجود آید. این تصمیم مىتواند به نوعى در مقابل تحریمهایى که از سوى آمریکا علیه ایران صورت گرفته بسیار مفید باشد.»
همکارىهاى گردشگرى از دیگر نکاتى است که مصرىها به آن چشم دوختهاند. به اعتقاد آنها بازار ایران بازار بکرى است که مىتواند تحول بزرگى را از لحاظ گردشگرى در مصر بوجود آورد. عبدالستار عشره در این باره نیز مىگوید: «ایران قادر است سالانه 500 هزار گردشگر و زائر به مصر بفرستد که خود به تنهایى تحولى بزرگ در صنعت گردشگرى دو کشور خصوصا مصر بوجود مىآورد.»
از سوى دیگر مطرح شدن توطئه تفرقه میان شعیه و سنى نیز خود عاملى براى ایجاد نزدیکى میان ایران و مصر شده است. مصرىها از گسترش روز افزون نگرشهاى شیعه در دنیاى اسلام بویژه در کشورهاى عربى و خصوصا مصر نگرانند. در همین حال آنها بر این باورند که در عین گسترشاندیشههاى شیعى مقاومتهایى در برابر آن وجود دارد که مى تواند به درگیرىهاى طائفهاى و فرقهاى در منطقه دامن بزند. از این رو معتقدند باید براى رفع فتنه تفرقه میان شیعه و سنى مواضع خود را به ایران نزدیک کنند.
در این میان همکارى ایران و مصر منافع سیاسى نیز براى مصر دارد. برخى گروههاى سیاسى فعال در مصر از جمله اخوانالمسلمین و احزاب شیعه با گرایش به تحولات ایران و الهام گرفتن از ایدههاى ایرانى در مصر فعال هستند. دولت مصر تلاش مىکند با نزدیک کردن روابط خود با ایران همکارى گروهها و احزاب سیاسى داخل مصر را نیز ترغیب کند.
اما تمام آنچه گفته شد از دید منافع مصرى به مسئله روابط ایران و مصر بود. در این میان یک هدف فرامنطقهاى نیز وجود دارد. بسیارى از کارشناسان بر این باورند که آمریکایىها از گسترش روابط اعراب با ایران و در حال حاضر مصر با ایران حمایت مىکنند.
تحلیلگران عرب معتقدند، امکان ندارد نزدیکى روابط میان ایران و مصر و بطور کلى توسعه روابط کشورهاى عربى با ایران با چراغ سبز آمریکا همراه نباشد.
یکى از دلایل این حمایت مىتواند به ایجاد زمینه براى برقرارى روابط آمریکا و ایران در آینده که بسیارى امیدوارند نزدیک باشد، تعبیر مىشود. به عبارت دیگر آمریکا در ابتدا متحدان عرب خود را ترغیب مىکند که با ایران رابطه برقرار کند تا در نهایت خود نیز براى ایجاد رابطه با ایران اقدام کند.
در این میان دو دلیل دیگر نیز براى حمایت آمریکا از نزدیک روابط با ایران یاد مىشود. نخست این که از این طریق مىتوانند کنترل بیشترى بر فعالیتهاى هستهاى ایران داشته باشند. بویژه این که مصر با وجود یک برخوردارى از نظام استبدادى از مدرنترین نظام بهره مىبرد و در عین حال نزدیکترین روابط را با آمریکا دارد. این موضوع مىتواند کنترل ایران را از این طریق آسانتر کند.
به عبارت دیگر آمریکایىها بر این باورند که هر چه روابط کشورهاى عربى متحد آمریکا با ایران نزدیکتر و محکمتر باشد، ایران بیشتر مجبور به اتخاذ رفتارهایى مطابق با سیاستهاى منطقهاى خواهد کرد که مهمترین آن در زمینه فعالیتهاى هستهاى است.
و آخر این که آمریکایىها تلاش دارند با نزدیک کردن مصر به ایران که بر خلاف دیگر کشورهاى عرب منطقه از مشترکات فرهنگى بسیارى برخوردار هستند، بواسطه مصر ایران را به همکارى بیشتر در عراق ترغیب کنند.
کد مطلب : 73
