28 ارديبهشت 1387 ساعت 7:35
راهنمای قرائت یك بسته سرمقاله کیهان-۲۸ اردیبهشت۸۷ |
ایران روز چهارشنبه بسته پیشنهادی خود برای رسیدن به نوعی ترتیبات دراز مدت با جامعه جهانی را روی میز برخی از چهره های موثر غربی گذاشت. به جز امریكایی ها كه همان روز اول گفتند انتظار زیادی از این بسته ندارند چون می دانند ایران در آن به زیاده خواهی های آنها اعتنایی نكرده است، بقیه مخاطبان ایران فعلا ترجیح داده اند اعلام موضع خود را به تاخیر بیندازند.
طبیعی است كه آنها منتظر خواهند بود تا ببینند برخورد ایران با بسته ای كه آنها به تهران فرستاده اند چگونه خواهد بود و تا زمانی كه ایران رسما به این بسته پاسخ ندهد به محافظه كاری و كلی گویی بسنده خواهند كرد. درعین حال، پیداست كه غربی ها سخت علاقمند هستند هر چه زودتر راهی برای مذاكره مستقیم با ایران پیدا شود اما هنوزمعلوم نیست پس از طی یك دوره فشار و تهدید بی ثمر، آیا به آن میزان از واقع گرایی رسیده اند كه كمی خطر كنند و گریبان خود را از دست دگم هایی كه مانع اصلی یك گفت و گوی رو در رو است برهانند؟
مبادله بسته میان ایران و غرب اكنون وضعیت حساسی به وجود آورده است و غربی ها باید رفتار آینده خود را با ملاحظه این حساسیت تنظیم كنند. ممكن است بسته پیشنهادی ایران در نگاه اول و تا زمانی كه به دقت خوانده نشده برخی طرف های غربی را چندان خوش نیاید اما مجموعه ملاحظاتی هست كه می توان به غربی ها و خصوصا امریكا توصیه كرد ابتدا درباره آنها خوب تامل كنند و بعد تصمیم بگیرند كه با ابتكار ایران چگونه باید برخورد كرد.
1- اولین پیام بسته پیشنهادی ایران این است كه ایران صریحا علاقمندی خود را به حل و فصل مسائل خود با دنیای غرب از طریق الگوهای مذاكراتی اعلام كرده است. برخلاف برخی طرف های غربی ایران ظرفیت های دیپلماسی را پایان یافته تلقی نمی كند و عقیده دارد فقط به شرطی كه غربی ها حاضر باشند به برخی مسائل كهنه از زاویه ای نو نگاه كنند می توان افق های بسیار فراخی پیش روی دیپلماسی گشود.
2- درمرحله بعد، بسته پیشنهادی ایران علامتی روشن از قدرت و امكانات بی نظیر آن در عرصه بین المللی است. ایران قصد دارد بگوید به اندازه كافی قدرتمند هست كه بتواند مجموعه ای از راه حل ها برای مشكلاتی كه دیگران آنها را به وجود آورده اند اما از حل آنها عاجزند ارائه كند. در واقع ارائه این بسته قبل از آنكه یك تاكتیك یا استراتژی مذاكراتی باشد نوعی اعلام تبدیل شدن ایران به قدرتی بسیار موثر در منطقه است كه باور دارد بدون حضور آن هیچ ترتیبات دو یاچند جانبه موثر و كارآمدی برای مسائل منطقه خاورمیانه قابل دستیابی نخواهد بود. ضمنا، ایران قصد رساندن این پیام را هم دارد كه درباره ظرفیت های ابزار مذاكره دچار سوءتفاهم نیست و خوب می داند نهایتا این اهرم های بیرون اتاق مذاكره است كه تكلیف مذاكرات را مشخص می كند نه توان استدلال پای میز مذاكره. بسته ایران به خوبی نشان می دهد كه اهرم های ایران بیرون اتاق مذاكره تا چه حد متنوع و نیرومند است.
3- ایران علاقمند است این موضوع كاملا روشن باشد كه الگوی تهدید و مذاكره همزمان، به هیچ وجه چاره ساز نخواهد بود. بسته ایران در واقع حاوی این پیام است كه فقط به این شرط كه حداقلی از احترام متقابل وجود داشته باشد می توان یك معامله برد-برد بسیار سودمند ترتیب داد.
4- ایران بسته خود را از جمله با این پیش فرض تنظیم كرده كه طرف های دیگر بیشتر به حصول نوعی تفاهم احتیاج دارند تا خود آن. بسته پیشنهادی ایران، قبل از آنكه تلاشی برای حل مشكلات خودش باشد هدیه ای است به كسانی كه در بدترین وضعیت خود در منطقه قرار دارند و طبعا باید قدر این بسته را به عنوان یك فرصت منحصر بفرد بداند. این فرصتی است كه شاید فقط ایران یك بار مایل باشد آن را در اختیار مدعیان قدرت جهانی قرار دهد.
نكته بسیار مهم در اینجا این است كه ظرفیت ها و امكاناتی كه ایران اكنون آنها را در قالب این بسته فهرست كرده و در اختیار بازیگران دیگر قرار داده در صورتی كه آنها نتوانند یا نخواهند از آن استفاده كنند می تواند به سرعت به ظرفیت هایی بسیار نیرومند و غیر قابل مهار علیه آنها تبدیل شود. همه فرصت هایی كه ایران در این بسته ارائه داده بالقوه تهدید هایی هولناك هم هست. پس غربی ها همانطور كه به سود كلان ناشی از پذیرش بسته توجه می كنند لازم است گوشه چشمی هم به تبعات سنگین بی اعتنایی به آن داشته باشند.
5- ایران عمدا بسته خود را به گونه ای نوشته است كه معلوم باشد اگر اراده سیاسی لازم وجود داشته باشد، عرصه های همكاری و سود دوجانبه تا چه حد فراخ و وسیع است. در عین حال، در كنار توصیف این عرصه وسیع، مرزهای «منطقه ممنوعه» هم به روشنی ترسیم شده است. این منطقه اگرچه چندان وسیع نیست ولی عمیقا غیر قابل معامله است و ایران كوچكترین تعرضی به آن را تحمل نخواهد كرد. مرز این منطقه همان نقطه ای است كه به محض تعرض به آن همه فرصت های موجود در بسته به تهدید تبدیل می شود.
6- ایران اكنون متنی فراهم كرده است كه دو طرف می توانند آن را به عنوان مبنایی برای مذاكره یا ماده خامی برای چانه زنی های بعدی بپذیرند. مشخصه اصلی این متن این است كه نگرانی های دو طرف به خوبی در آن منعكس شده است؛ هم نگرانی غربی ها درباره اشاعه، هم نگرانی ایران درباره حفظ حقوق خویش و هم نگرانی های دو یا چند جانبه درباره ترتیبات منطقه ای.
7- عرضه این بسته علامتی است از اینكه ایران سخت عقیده دارد به لحاظ فنی از مرحله غیر قابل بازگشت عبور كرده و به هیچ وجه امكان بازگرداندن آن به مرحله ما قبل آن وجود ندارد. پس حالا كه امكان عقب گرد حتی در صورت مواجه شدن با سنگین ترین هزینه ها وجود ندارد، غربی ها باید برای كنار آمدن با این وضعیت راهی بیابند. ایران با ارائه این بسته به آنها برای پذیرش این وضعیت جدید كمك می كند.
8- یكی از مهم ترین پیام هایی كه ایران با بسته جدید خود قصد انتقال آن را داشته این است كه نشان بدهد ایران قدرتمند لزوما یك تهدید -لااقل برای همه- نیست. ایران بسته خود را به گونه ای سازمان داده كه نشان می دهد ایران بسیار قدرتمند است ولی ایران قدرتمند برخلاف آنچه برخی غربی ها می گویند بیش از آن كه تهدیدزا باشد فرصت زاست. به بیانی بسیار فشرده می توان گفت ایران فرصت های ناشی از قدرت خود را در این بسته فهرست كرده است.
9- ایران در بسته خود حوزه های مختلفی را پوشش داده است و این یعنی این حوزه ها به گونه ای جدایی ناپذیر به هم مرتبط هستند. از دید ایران باید همه این حوزه ها را در یك چارچوب واحد و در ارتباط با هم مورد بررسی قرار داد چرا كه سرنوشت هریك بر بقیه تاثیر جدی می گذارد و نمی توان در شرایط ایزوله هیچ كدام از آنها را به نتیجه رساند.
10- و نهایتا محتوای بسته پیشنهادی ایران علامتی است از این عقیده ایران كه مشخصه اصلی دوران جدید مذاكرات -كه به زودی فرا خواهد رسید- این است كه غرب درحالی پای میز مذاكره می آید كه تقریبا همه یا بسیاری از برگ های تهدید خودرا سوزانده است. مذاكره در این وضعیت با دورانی كه غربی ها مشت خود را هنوز باز نكرده بودند و توانایی آنها برای فشار به ایران هنوز سنجیده نشده بود، بسیار متفاوت خواهد بود. حداقل این است كه زبان تهدید دیگر كارایی نخواهد داشت.
غربی ها می توانند بسته ایران را رد كنند. فقط قبل از آن باید تكلیف خود را با این 10 مورد و چند نكته دیگر از این دست كه در اینجا مجال طرح آنها نیست روشن كرده باشند.
نویسنده: مهدی محمدی
کد مطلب : 3354
