پربيننده ترين عناوين

عناوين مرتبط

موضوع یارانه‌ها و بحث نقدی كردن آن به قدری در سال‌های اخیر تكرار شده است كه هدف اصلی و فلسفه آن تا حدی فراموش شده است. در واقع مهم‌ترین هدفی كه در پس نقدی كردن یارانه‌ها وجود دارد، دستیابی به كارآیی بالاتر اقتصادی است؛ زیرا یارانه‌های هنگفت برای برخی كالاها و خدمات، موجب اختلال در وضعیت قیمت‌های نسبی می‌شود این پیام غلط را منتقل كند كه این كالاها مجانی و یا بسیار ارزان هستند. 

این وضعیت ناكارآیی‌های زیادی را در اقتصاد ایران ایجاد كرده است؛ به طوری كه موجب شده است در بسیاری موارد ركورددار باشیم: یكی از بزرگترین واردكنندگان گندم در سال‌های گذشته، یكی از بزرگترین هدردهندگان برق، یكی از بزرگترین وارد كنندگان بنزین، واردكننده گاز در حالی كه دومین كشور دارای ذخایر گاز هستیم وغیره. 

بنابر این به طور منطقی این بحث مطرح می‌شود كه به جای این كه این یارانه‌ها صرف مخدوش كردن قیمت‌ها و دادن علامت غلط به مصرف‌كنندگان و تولیدكنندگان شود، بهتر است این پول مستقیما به افراد داده شود تا خود بر مبنای مطلوبیت شخصی در مورد میزان مصرف كالا و خدمات تصمیم بگیرند. 

لذا كل این بحث بر مبنای قیمت‌های آزاد، انتخاب‌های داوطلبانه، استفاده بهینه از منابع و به طور خلاصه در چارچوب یك اقتصاد بازار معنا پیدا می‌كند. حال اگر در اقتصادی انحصارات گسترده دولتی وجود داشته باشد، نرخ بهره به صورت دستوری تعیین شود، سیستم بانكی فلج شده باشد، حجم نقدینگی دائما در حال افزایش باشد، دلارهای نفتی تزریق شده به اقتصاد بیماری هلندی را تشدید كند و تجارت خارجی نیز به شدت با مشكل مواجه باشد، آیا می‌توان اولویت را به نقدی كردن یارنه‌ها داد یا آن را باید بیراهه‌ای دانست كه موجب غفلت از مشكلات فوق‌الذكر می‌شود و آن‌ها را تشدید می‌كند؟ 

این در شرایطی است كه هنوز مشخص نیست آیا برای طرحی به ارزش 90هزار میلیارد تومان به اندازه 90 صفحه مستندات علمی‌وجود دارد؟ در حالی كه هنوز مبانی و اهداف این طرح هنوز به طور دقیق مورد بحث كارشناسان و منتقدان قرار نگرفته است، شاهد شروع شتابزده جمع‌آوری اطلاعات هستیم. به راحتی می‌توان پیش بینی كرد كه جمع‌آوری اطلاعات این چنینی به هیچ نتیجه مطلوبی منجر نخواهد شد و اطلاعات جمع‌آوری شده نیز به هیچ وجه قابل اتكا نباشد. 

همین نحوه جمع‌آوری اطلاعات نشان می‌دهد كه طرح نقدی كردن یارانه‌ها از پشتوانه علمی‌قابل اتكایی برخوردار نیست و در آن رفتار و كنش عاملان اقتصادی نادیده گرفته شده است. در سیستم طراحی شده فعلی، ارائه اطلاعات غلط به معنی دریافت پاداش- یارانه نقدی - و ارائه اطلاعات صحیح به معنی مجازات- عدم دریافت یارانه- است. این در حالی است كه مردم ایران هر یك به حق، سهم خود را از درآمدهای نفتی می‌خواهند و حاضر نیستند در كنار تحمل تورم ناشی از حذف یارانه‌ها، بار مضاعفی را متحمل شوند.
 
اگر مبانی علمی‌و اهداف مورد نظر نقدی كردن یارانه‌ها، به دقت بررسی شود شاید حتی نیازی به جمع‌آوری حجم عظیم اطلاعات غیرقابل اعتماد نباشد و یا بتوان مكانیسم‌های خود اظهاری را طراحی كرد كه منفعت افراد در ارائه اطلاعات صحیح باشد. اما آنچه كه بر همه این مباحث مقدم است این است كه ابتدا چارچوب و پارادایم اقتصاد آزاد را بپذیریم و سپس به دنبال استفاده از ابزارهای آن باشیم. 



مهدی نصرتی

عناوین اصلی

ارسال نظر